<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<usx version="3.0">
  <book code="MAT" style="id">- Romani Arli Bible (RAB)</book>
  <para style="h">Matej</para>
  <para style="toc1">O evanđelje e Matejesoro</para>
  <para style="toc2">Matej</para>
  <para style="toc3">Mt</para>
  <para style="mt">O evanđelje e Matejesoro</para>
  <chapter number="1" style="c" sid="MAT 1" />
  <para style="s">E Isusesere preci</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 3:23-38">Lk 3,23–38</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 1:1" />Akavai o spisko oto preci e Isuse Hristesere kovai potomko e Davidesoro hem potomko e Avraamesoro.<verse eid="MAT 1:1" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 1:2" />E Avraamese bijandilo o Isaak.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:2">E Isaakese bijandilo o Jakov.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:2">E Jakovese bijandilo o Juda hem lesere phralja.<verse eid="MAT 1:2" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 1:3" />E Judase i Tamara bijanđa e Farese hem e Zare.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:3">E Faresese bijandilo o Esrom.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:3">E Esromese bijandilo o Aram.<verse eid="MAT 1:3" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 1:4" />E Aramese bijandilo o Aminadav.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:4">E Aminadavese bijandilo o Naason.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:4">E Naasonese bijandilo o Salmon.<verse eid="MAT 1:4" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 1:5" />E Salmonese i Rahava bijanđa e Vooze.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:5">E Voozese i Ruta bijanđa e Jovide.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:5">E Jovidese bijandilo o Jesej.<verse eid="MAT 1:5" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 1:6" />E Jesejese bijandilo o caro o David.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:6">E Davidese e Urijasiri bivšo romni bijanđa e Solomone.<verse eid="MAT 1:6" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 1:7" />E Solomonese bijandilo o Rovoam.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:7">E Rovoamese bijandilo o Avija.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:7">E Avijase bijandilo o Asaf.<verse eid="MAT 1:7" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 1:8" />E Asafese bijandilo o Josafat.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:8">E Josafatese bijandilo o Joram.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:8">E Joramese bijandilo o Ozija.<verse eid="MAT 1:8" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 1:9" />E Ozijase bijandilo o Joatam.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:9">E Joatamese bijandilo o Ahaz.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:9">E Ahazese bijandilo o Ezekija.<verse eid="MAT 1:9" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 1:10" />E Ezekijase bijandilo o Manasija.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:10">E Manasijase bijandilo o Amos.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:10">E Amosese bijandilo o Josija.<verse eid="MAT 1:10" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 1:11" />E Josijase bijandilo o Jehonija hem lesere phralja kad o Vavilonci osvojinde i Judeja hem ćerde o Izraelci te džan ano Vavilon.<verse eid="MAT 1:11" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 1:12" />Palo progonstvo ano Vavilon, e Jehonijase bijandilo o Salatiil.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:12">E Salatiilese bijandilo o Zorovavel.<verse eid="MAT 1:12" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 1:13" />E Zorovavelese bijandilo o Avijud.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:13">E Avijudese bijandilo o Elijakim.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:13">E Elijakimese bijandilo o Azor.<verse eid="MAT 1:13" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 1:14" />E Azorese bijandilo o Sadok.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:14">E Sadokese bijandilo o Ahim.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:14">E Ahimese bijandilo o Elijud.<verse eid="MAT 1:14" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 1:15" />E Elijudese bijandilo o Eleazar.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:15">E Eleazarese bijandilo o Matan.</para>
  <para style="li1" vid="MAT 1:15">E Matanese bijandilo o Jakov.<verse eid="MAT 1:15" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 1:16" />E Jakovese bijandilo o Josif, o rom e Marijakoro koja bijanđa e Isuse vičime Hrist.<verse eid="MAT 1:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 1:17" />Adava značini dai ukupno dešu štar generacije taro Avraam đi o caro o David, dešu štar generacije taro David đi o progonstvo ano Vavilon hem dešu štar generacije taro progonstvo ano Vavilon đi o Hrist.<verse eid="MAT 1:17" /></para>
  <para style="s">O Josif prihvatini e Isuse sar ple čhave</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 2:1-7">Lk 2,1–7</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 1:18" />Ače sar inele kad bijandilo o Isus o Hrist: Lesiri daj i Marija inele mangli e Josifese. Ali angleder so te len pe, dodžanđa da ačhili khamni oto Sveto Duho. <verse eid="MAT 1:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 1:19" />Lakoro rom o Josif inele pravedno manuš, i adalese so na manglja te lađari la anglo manuša, tajno manglja te ačhaj la.<verse eid="MAT 1:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 1:20" />I sar razmislini ine adalestar, zasuća. Ano suno alo lese o anđeo e Gospodesoro hem phenđa lese: “Josife, čhaveja e Davidesereja, ma dara te le e Marija romnjaće! Adalese so o Sveto Duho ćerđa la te akhari adale čhavore ano vođi. <verse eid="MAT 1:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 1:21" />Oj ka bijani čhave hem tu ka de le anav Isus<note caller="+" style="f"><char style="fr" closed="false">1,21 </char><char style="fq" closed="false">anav Isus </char><char style="ft" closed="false">značini: “O Gospod spasini.”</char></note> adalese so ka spasini ple narodo lengere grehendar.”<verse eid="MAT 1:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 1:22" />Sa adava ulo sar te pherđol okova so o Gospod vaćerđa palo proroko:<verse eid="MAT 1:22" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 1:23" />“Šunen! I čhaj ka ačhol khamni!</para>
  <para style="q2" vid="MAT 1:23">Ka bijani murše hem ka vičinen le Emanuel”</para>
  <para style="q1" vid="MAT 1:23">(so značini: “O Devel amencar”).<verse eid="MAT 1:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 1:24" />Kad o Josif uštino oto sojba, ćerđa sar so phenđa lese o anđeo e Gospodesoro – lelja e Marija romnjaće. <verse eid="MAT 1:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 1:25" />Na suća olaja sar romnjaja đikote na bijanđa e čhave. A tegani ov dinđa le anav Isus.<verse eid="MAT 1:25" /></para>
  <chapter eid="MAT 1" />
  <chapter number="2" style="c" sid="MAT 2" />
  <para style="s">O mudraci priznajinena e čhavore e Isuse sar caro</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 2:1" />O Isus bijandilo ano gav Vitlejem ani regija Judeja zako e carosoro e Irodesoro vreme. Ko adava vreme, nesave mudraci taro Istok resle ano Jerusalim <verse eid="MAT 2:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 2:2" />hem lelje te raspučen pe: “Kaj o nevo bijando caro e Jevrejengoro? Dikhljam sar lesiri čereni ikljola ko istok i aljam te pera ko kočija anglo leste.”<verse eid="MAT 2:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 2:3" />Kad šunđa adava o caro o Irod, but uznemirinđa pe, a oleja hem sa o manuša ano Jerusalim. <verse eid="MAT 2:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 2:4" />Vičinđa kora peste sa e jevrejengere šerutne sveštenikonen hem e učiteljen e Zakonestar hem pučlja len kaj o Hrist valjani te bijanđol.<verse eid="MAT 2:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 2:5" />A on phende lese: “Ano Vitlejem ani Judeja, adalese so ađahar o proroko pisinđa:<verse eid="MAT 2:5" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 2:6" />‘Tu, Vitlejeme, ki phuv e Judejakiri,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 2:6">na injan najtikoro maškaro legarutne dizja e Judejakere,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 2:6">adalese so ka ikljol tutar vladari</para>
  <para style="q2" vid="MAT 2:6">kova sar pastiri ka legari mle narodo, e Izraelconen.’”<verse eid="MAT 2:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 2:7" />Tegani o Irod tajno vičinđa kora peste e mudrakonen hem pučlja len kad tačno mothovđa pe i čereni. <verse eid="MAT 2:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 2:8" />I bičhalđa len ko Vitlejem vaćerindoj: “Džan hem šukar raspučen tumen e čhavorestar. Kad ka arakhen le, aven te javinen maje te šaj hem me te avav te perav ko kočija anglo leste.”<verse eid="MAT 2:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 2:9" />O mudraci šunde e caro hem džele. I otojekhvar, i čereni, sava dikhle sar ikljola ko istok, džala ine anglo lende sa đikote na terdini upreder o than kote inele o čhavoro. <verse eid="MAT 2:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 2:10" />Kad dikhle i čereni, zorale radujinde pe. <verse eid="MAT 2:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 2:11" />Đerdinde ko čher hem dikhle e čhavore lesere dajaja e Marijaja i pele ko kočija anglo leste. Tegani ikalde pumare darija hem dinde le zlato, tamjan hem smirna. <verse eid="MAT 2:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 2:12" />Palo adava, ko suno o Devel upozorinđa len te na irinen pe palal koro Irod, i adalese avere dromeja irinde pe ki pumari phuv.<verse eid="MAT 2:12" /></para>
  <para style="s">O Josif našela e Marijaja hem e čhavoreja ano Egipat</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 2:13" />Kad o mudraci džele, o anđeo e Gospodesoro alo ko suno e Josifese hem phenđa lese: “Ušti, le e čhavore hem lesere daja hem našen ano Egipat. Ačhoven adari đikote na phenava tumenđe, adalese so o Irod ka rodel e čhavore te mudari le.”<verse eid="MAT 2:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 2:14" />O Josif uštino hem adaja rat dželo ko Egipat e čhavoreja hem lesere dajaja. <verse eid="MAT 2:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 2:15" />I ačhile adari sa đi e Irodesoro meriba. Adaleja pherdilo okova so o Gospod phenđa prekalo proroko:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 2:15">“Taro Egipat vičinđum mle čhave.”<verse eid="MAT 2:15" /></para>
  <para style="s">O Irod mudari e murše čhavoren ano Vitlejem</para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 2:16" />Kad o Irod dikhlja so o mudraci hovavde le, but holjanđa hem bičhalđa e vojnikonen ano Vitlejem hem ano sa o pašutne thana te mudaren sa e murše čhavoren đi o duj berš. Sa adava ćerđa premalo vreme zako savo šunđa e mudrakonendar. <verse eid="MAT 2:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 2:17" />Tegani pherdilo okova so phenđa o proroko o Jeremija:<verse eid="MAT 2:17" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 2:18" />“Ani diz Rama o glaso šundilo,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 2:18">o kukiba hem o rojba baro;</para>
  <para style="q1" vid="MAT 2:18">Adava i Rahilja rovela ple čhaven</para>
  <para style="q2" vid="MAT 2:18">hem na mangela te utešini pe,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 2:18">adalese so lakere čhave nane više dživde.”<verse eid="MAT 2:18" /></para>
  <para style="s">O Josif irini pe e Isuseja hem e Marijaja ano Izrael</para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 2:19" />Kad o Irod mulo, o anđeo e Gospodesoro alo ko suno e Josifese ano Egipat <verse eid="MAT 2:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 2:20" />hem phenđa lese: “Ušti, le e čhavore hem lesere daja, i džan ki phuv Izrael, adalese so mule okola so mangle te mudaren e čhavore.”<verse eid="MAT 2:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 2:21" />Ov uštino, lelja peja e čhavore hem lesere daja hem dželo ano Izrael. <verse eid="MAT 2:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 2:22" />Kad šunđa so e Irodesoro čhavo o Arhelaj ulo nevo vladari ani regija Judeja, darandilo te džal adari. Tegani ko suno o Devel upozorinđa le te na džal adari, nego te džal ki regija Galileja. <verse eid="MAT 2:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 2:23" />I džele hem živinde ani diz Nazaret. Adaleja pherdilo okova so phende o proroci e Mesijastar da ka vičini pe Nazarećanin.<verse eid="MAT 2:23" /></para>
  <chapter eid="MAT 2" />
  <chapter number="3" style="c" sid="MAT 3" />
  <para style="s">O Jovan o Krstitelj pripremini o drom e Isusese</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:1-8">Mk 1,1–8</ref>; <ref loc="LUK 3:1-9">Lk 3,1–9</ref>, <ref loc="LUK 3:15-17">15–17</ref>; <ref loc="JHN 1:19-28">Jn 1,19–28</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 3:1" />Ko adala dive o Jovan o Krstitelj lelja te propovedini ani pustinja e judejakiri <verse eid="MAT 3:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 3:2" />vaćerindoj: “Pokajinen tumen zako tumare grehija, adalese soi o carstvo e nebosoro paše!”<verse eid="MAT 3:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 3:3" />E Jovanestar vaćerđa o proroko o Isaija kad prorokujinđa:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 3:3">“Ovi o glaso so vičini ani pustinja:</para>
  <para style="q2" vid="MAT 3:3">‘Pripreminen o drom e Gospodese!</para>
  <para style="q2" vid="MAT 3:3">Ravnonen lese o droma!’”<verse eid="MAT 3:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 3:4" />A adava Jovan akharđa šeja oto bala e kamilakere, a ko maškar inele phandlo kožno pojas. Hala ine skakavconen hem divljo avđin. <verse eid="MAT 3:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 3:5" />But manuša avena ine koro leste taro Jerusalim hem tari sa i regija Judeja hem taro sa o thana savei uzali len Jordan. <verse eid="MAT 3:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 3:6" />Priznajinena ine pumare grehija, a ov krstini len ine ani len Jordan.<verse eid="MAT 3:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 3:7" />Kad o Jovan dikhlja so but fariseja hem sadukeja avena te krstinen pe, phenđa lenđe: “E sapengere čhavalen! Ko vaćerđa tumenđe da šaj te našen tari e Devlesiri holi savi avela?<verse eid="MAT 3:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 3:8" />Tumare životeja mothoven da čače pokajinđen tumen! <verse eid="MAT 3:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 3:9" />I ma mislinen dai dovoljno te phenen: ‘Amaroi pradad o Avraam.’ Phenava tumenđe da o Devel hem akale barendar šaj te vazdel čhaven e Avraamese. <verse eid="MAT 3:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 3:10" />Ače o tover oto sudo e Devlesoroi već vazdime te čhinel o kašta ano koreno. I svako kaš savo na bijani šukar bijandipe ka čhinel pe hem ka frdel pe ani jag.<verse eid="MAT 3:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 3:11" />Me krstinava panjeja tumen kola kajinena tumen zako tumare grehija. Ali pala mande avela o po baro mandar, kase na injum dostojno ni i obuća te legarav. Ov ka krstini tumen Svetone Duhoja hem jagaja. <verse eid="MAT 3:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 3:12" />Ano vas lese i lopata te čistini o gumno<note caller="+" style="f"><char style="fr" closed="false">3,12 </char><char style="fq" closed="false">gumno </char><char style="ft" closed="false">Akavai than kote čedela pe o điv te odvojini pe taro ljuske (pleva).</char></note> plo hem te odvojini o điv taro ljuske. O điv ka čhivel pese ki šupa, a o ljuske ka tharel jagaja savi nikad na mudarđola.”<verse eid="MAT 3:12" /></para>
  <para style="s">O Jovan krstini e Isuse</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:9-11">Mk 1,9–11</ref>; <ref loc="LUK 3:21-22">Lk 3,21–22</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 3:13" />Tegani o Isus alo tari Galileja ki len Jordan te krstini le o Jovan.<verse eid="MAT 3:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 3:14" />A o Jovan na manglja hem phenđa lese: “Tu man valjani te krstine, a tu aveja kora mande!”<verse eid="MAT 3:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 3:15" />A o Isus phenđa lese: “Muk akana adava. Valjani amenđe te ćera ađahar te šaj pherđol sa soi pali pravedno volja e Devlesiri.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 3:15">Tegani o Jovan pristaninđa te krstini le.<verse eid="MAT 3:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 3:16" />I odmah palo adava so o Isus krstinđa pe, iklilo taro pani. I dikh! O nebo phravdilo hem dikhlja e Devlesere Duho sar avela sar golubi hem huljela upro leste.<verse eid="MAT 3:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 3:17" />Tegani taro nebo šundilo o glaso e Devlesoro: “Akavai mlo Čhavo o volime. Oleja injum bahtalo!”<verse eid="MAT 3:17" /></para>
  <chapter eid="MAT 3" />
  <chapter number="4" style="c" sid="MAT 4" />
  <para style="s">E Isuse ki pustinja kušini o beng</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:12-13">Mk 1,12–13</ref>; <ref loc="LUK 4:1-13">Lk 4,1–13</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 4:1" />Tegani o Duho legarđa e Isuse ki pustinja te ovel iskušime e bengestar. <verse eid="MAT 4:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 4:2" />Palo adava so postinđa saranda dive hem saranda raća, bokhalilo.<verse eid="MAT 4:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 4:3" />Tegani alo koro leste o beng kova kušini hem phenđa lese: “Te injan o Čhavo e Devlesoro, vaćer akale barenđe te oven maro.”<verse eid="MAT 4:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 4:4" />A o Isus phenđa: “Pisimei ano Sveto lil:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 4:4">‘O manuš naka živini samo oto maro</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:4">nego oto svako lafi savo ikljola taro muj e Devlesoro.’ ”<verse eid="MAT 4:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 4:5" />Tegani o beng legarđa le ki Sveto diz Jerusalim, čhivđa le upro naj učo than e Hramesoro <verse eid="MAT 4:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 4:6" />hem phenđa lese: “Te injan o Čhavo e Devlesoro, frde tut akatar tele! Adalese soi pisime:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 4:6">‘Ka naredini ple anđelenđe te arakhen tut,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:6">te akharen tut ko vasta</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:6">te na khuve tut preja ko bar.’”<verse eid="MAT 4:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 4:7" />A o Isus phenđa lese: “Pisimei hem akava: ‘Ma kušin e Gospode, te Devle.’ ”<verse eid="MAT 4:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 4:8" />Tegani o beng anđa le upri but uči gora, mothovđa lese sa o carstvija e phuvjakere hem lengiri slava <verse eid="MAT 4:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 4:9" />hem phenđa lese: “Sa akava ka dav tut, te peljan ko kočija angla mande te slavine man!”<verse eid="MAT 4:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 4:10" />A o Isus phenđa lese: “Dža mandar, Sotone! Adalese soi pisime: ‘Per ko kočija samo anglo Gospod, to Devel, hem samo ole kande!’ ”<verse eid="MAT 4:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 4:11" />Tegani o beng cidinđa pe olestar, a o anđelja ale te kanden le.<verse eid="MAT 4:11" /></para>
  <para style="s">O Isus lela te propovedini</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:14-15">Mk 1,14–15</ref>; <ref loc="LUK 4:14-15">Lk 4,14–15</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 4:12" />A kad o Isus šunđa so e Jovane e Krstitelje phandle, irinđa pe ki Galileja. <verse eid="MAT 4:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 4:13" />Ačhavđa i diz Nazaret hem dželo te živini ani diz Kafarnaum, uzalo e Galilejakoro jezero, ko krajo oto plemija e Zavulonesere hem e Neftalimesere. <verse eid="MAT 4:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 4:14" />Ađahar pherdilo okova so phenđa o proroko o Isaija:<verse eid="MAT 4:14" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 4:15" />“Ani phuv e Zavulonesiri hem e Neftalimesiri,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:15">uzalo jezero e Galilejakoro, tari aver strana oti len Jordan,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:15">ani regija Galileja e avere nacijengiri,<verse eid="MAT 4:15" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 4:16" />o manuša kola živinde ani tomina</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:16">dikhle baro svetlost;</para>
  <para style="q1" vid="MAT 4:16">o svetlost thabilo</para>
  <para style="q2" vid="MAT 4:16">upro okolende kola živinde ani senka e meribnasiri.”<verse eid="MAT 4:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 4:17" />Otegani o Isus lelja te propovedini: “Pokajinen tumen zako tumare grehija, adalese soi paše o carstvo e nebosoro!”<verse eid="MAT 4:17" /></para>
  <para style="s">O Isus vičini ple prvone učenikonen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:16-20">Mk 1,16–20</ref>; <ref loc="LUK 5:1-11">Lk 5,1–11</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 4:18" />Sar o Isus nakhela ine uzalo e Galilejakoro jezero, dikhlja e duje phraljen, e Simone vičime Petar hem e Andreja, sar frdena o mreže ano pani, adalese so inele manuša so dolena maćhen.<verse eid="MAT 4:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 4:19" />I phenđa lenđe: “Phiren pala mande hem me ka ćerav tumen te dolen manušen sar maćhen!”<verse eid="MAT 4:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 4:20" />On odmah ačhavde pumare mreže hem džele palo leste.<verse eid="MAT 4:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 4:21" />Kad džele adathar hari po dur, o Isus dikhlja avere duje phraljen, e Jakove hem e Jovane, sar pumare dadeja e Zevedeja bešena ano čamco hem popravinena pumare mreže. O Isus vičinđa hem olen. <verse eid="MAT 4:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 4:22" />I on otojekhvar ačhavde o čamco hem pumare dade hem džele palo leste.<verse eid="MAT 4:22" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari e nambormen</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:17-19">Lk 6,17–19</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 4:23" />O Isus džala ine maškari sa i Galileja hem sikaj e manušen ano lengere sinagoge, vaćerindoj o Šukar lafi oto carstvo e nebosoro hem sasljarindoj e manušen oto svako nambormipe hem bizoralipe.<verse eid="MAT 4:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 4:24" />O glaso olestar šundilo ani sa i Sirija, i đi adathar o manuša anena ine koro leste sa e nambormen oto razna nambormipa hem muke, e manušen ano kolende inele demonja, e manušen kolen inele epilepsija hem e nepokretnonen, a o Isus sasljari len ine. <verse eid="MAT 4:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 4:25" />Palo leste džele sa edobor manuša tari regija Galileja, taro Dekapolis, tari diz Jerusalim, tari regija Judeja hem tari aver strana oti len Jordan.<verse eid="MAT 4:25" /></para>
  <chapter eid="MAT 4" />
  <chapter number="5" style="c" sid="MAT 5" />
  <para style="s">O Isus sikaj ple učenikonen dai bahtale so verujinena ano leste</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:20-23">Lk 6,20–23</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 5:1" />Kad o Isus dikhlja so but džene čedinde pe, uklinđa ki gora hem beštino te sikaj. Lesere učenici ale uzalo leste,<verse eid="MAT 5:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 5:2" />i ov lelja te sikaj len, vaćerindoj:<verse eid="MAT 5:2" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 5:3" />“Bahtalei o čorore duhoja</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:3">adalese soi olengoro o carstvo e nebosoro!<verse eid="MAT 5:3" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 5:4" />Bahtalei okola kola tugujinena,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:4">adalese so o Devel ka utešini len!<verse eid="MAT 5:4" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 5:5" />Bahtalei o krotka,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:5">adalese so olenđe ka ačhol i phuv!<verse eid="MAT 5:5" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 5:6" />Bahtalei o bokhale hem o žedna zaki pravednost,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:6">adalese so o Devel ka čaljari len!<verse eid="MAT 5:6" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 5:7" />Bahtalei o milosrdna,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:7">adalese so o Devel ka mothoj lenđe milosrđe!<verse eid="MAT 5:7" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 5:8" />Bahtalei o manuša bimelale vilesere,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:8">adalese so ka dikhen e Devle!<verse eid="MAT 5:8" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 5:9" />Bahtalei okola kola ćerena mir,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:9">adalese so ka vičinen pe čhave e Devlesere!<verse eid="MAT 5:9" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 5:10" />Bahtalei o progonime zaki pravednost,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 5:10">adalese soi olengoro o carstvo e nebosoro!<verse eid="MAT 5:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 5:11" />Bahtale injen kad zbog mande o manuša vređinena tumen, kad progoninena tumen hem kad hovavne vaćerena protiv tumende! <verse eid="MAT 5:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 5:12" />Radujinen tumen hem oven bahtale, adalese so bari nagrada adžićeri tumen ko nebo. Adalese so ađahar progoninde e prorokonen kola inele angleder tumendar!”<verse eid="MAT 5:12" /></para>
  <para style="s">O učenici valjani te ačhoven verna sledbenici e Isusesere</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:50">Mk 9,50</ref>; <ref loc="LUK 14:34-35">Lk 14,34–35</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 5:13" />O Isus phenđa: “Tumen injen sar o lon e manušenđe ki phuv. Ali te o lon našalđa plo londipe, soja ov ka lonđari pe? Esavko nane šukar nisose, sem te frdel pe avri, te gazinen le o manuša.<verse eid="MAT 5:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 5:14" />Tumen injen o svetlost e svetose. I diz savi upri gora našti te garaj pe. <verse eid="MAT 5:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 5:15" />Niko na tharela i svetiljka i te garaj la talo čaro, nego čhivela la ko than zaki svetiljka te šaj svetlini sarijenđe kolai ano čher. <verse eid="MAT 5:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 5:16" />Ađahar hem tumaro svetlost te svetlini e manušenđe te dikhen tumare šukar delja hem te slavinen tumare Dade kovai ano nebo.”<verse eid="MAT 5:16" /></para>
  <para style="s">O lafi e Devlesoro isi le trajno autoritet</para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 5:17" />Tegani o Isus phenđa: “Ma mislinen da aljum te čhinavav o zakoni e Mojsijasoro hem o lila e prorokonengere. Na aljum te čhinavav len, nego te pherav len. <verse eid="MAT 5:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 5:18" />Čače vaćerava tumenđe, sa đikote ka oven o nebo hem i phuv, ni o najtikoro slovo, nijekh crtica, oto Zakoni naka nakhel đikote sa adava na ovela. <verse eid="MAT 5:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 5:19" />Adalese, ko phagela hem jekh oto najtikore naredbe, hem averen sikaj te ćeren ađahar, ka ovel najtikoro ano carstvo e nebosoro. A ko ićeri o naredbe, hem averen sikaj te ćeren ađahar, ka ovel baro ano carstvo e nebosoro. <verse eid="MAT 5:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 5:20" />Adalese vaćerava tumenđe, na ovela li tumari pravednost po bari oti pravednost e učiteljengiri e Zakonestar hem e farisejengiri, nisar naka šaj te đerdinen ano carstvo e nebosoro!”<verse eid="MAT 5:20" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj e holjatar</para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 5:21" />I phenđa: “Šunđen soi phendo ano Zakoni amare pradadenđe: ‘Ma mudar! Ko mudari, ka ovel krivo anglo sudo.’ <verse eid="MAT 5:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 5:22" />A me phenava tumenđe: Ko holjani upro plo phral, ka ovel krivo anglo sudo. Ko vičini ple phrale ‘budalo’, ka ovel krivo anglo po baro sudo. A te vičinđa le ‘Dilineja’, ka ovel krivo hem ka džal ano jagalo pakao.<verse eid="MAT 5:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 5:23" />Adalese, te injan anglo žrtveniko ano Hram hem deja žrtva e Devlese i otojekhvar setineja tut da te phrale isi nešto protiv tute, <verse eid="MAT 5:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 5:24" />ačhav te žrtva anglo žrtveniko, dža najangle mirin tut oleja i tegani ava hem de te žrtva e Devlese.<verse eid="MAT 5:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 5:25" />So po sigate mirin tut te protivnikoja odrumal, pana sar na anđa tut ko sudo. Te na ćerđan ađahar, ov šaj te del tut ko sudija, a o sudija te del tut ko manuš kova ka čhivel tut ano phandlipe. <verse eid="MAT 5:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 5:26" />Vaćerava će da čače naka ikljove adathar sa đikote na irineja đi i zadnjo para.”<verse eid="MAT 5:26" /></para>
  <para style="s">O Isus dela nevo zakoni zaki preljuba</para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 5:27" />I o Isus phenđa: “Šunđen soi phendo ano Zakoni: ‘Ma ćer preljuba!’ <verse eid="MAT 5:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 5:28" />A me phenava tumenđe: Sar ko dikhela avera đuvlja ađahar da mangela te sovel olaja, već ćerđa preljuba olaja pese ano vilo. <verse eid="MAT 5:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 5:29" />Te ti desno jakh legari tut ano greh, ikal la hem frde la tutar. Adalese soi po šukar tuće te našale jekh deo te telostar nego sa to telo te ovel frdime ano pakao. <verse eid="MAT 5:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 5:30" />Hem te to desno vas legari tut ano greh, čhin le hem frde le tutar. Adalese soi po šukar tuće te ačhove bizo jekh deo te telostar nego sa to telo te džal ko pakao.”<verse eid="MAT 5:30" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj te na čhinaj pe o brak</para>
  <para style="r">(<ref loc="MAT 19:9">Mt 19,9</ref>; <ref loc="MRK 10:11-12">Mk 10,11–12</ref>; <ref loc="LUK 16:18">Lk 16,18</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 5:31" />I phenđa: “Ano Zakoni inele da phendo: ‘Ko ačhaj pla romnja, nek del la lil kote pisini so ačhavđa la.’ <verse eid="MAT 5:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 5:32" />A me phenava tumenđe: Svako kova ačhaj pla romnja, čhivela la te ćerel preljuba, sem te ačhavđa la zbog lakiri preljuba. Hem svako kova lela romnja kola o rom muklja, ćerela preljuba.”<verse eid="MAT 5:32" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj te na hal pe sovli</para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 5:33" />I o Isus phenđa: “Šunđen soi hem akava phendo ano Zakoni amare pradadenđe: ‘Ma phag i sovli, nego ćer okova savese haljan sovli e Gospodese.’ <verse eid="MAT 5:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 5:34" />A me phenava tumenđe: Ma han sovli nisar! Ma han sovli ni e neboja, adalese soi e Devlesoro tron, <verse eid="MAT 5:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 5:35" />ni e phuvjaja, adalese soi talo lesere pre, ni e Jerusalimeja, adalese soi adava i diz kaj o Devel vladini sar baro caro. <verse eid="MAT 5:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 5:36" />Ma han sovli ni tumare šereja, adalese so čak nijekh bal našti te ćeren te ovel parno ili kalo. <verse eid="MAT 5:36" /><verse number="37" style="v" sid="MAT 5:37" />Kad phenena: ‘Oja’, nek adava čače značini ‘oja’; kad phenena: ‘Na’, nek adava čače značini ‘na’. Sa so više phenena adalestar, avela e Bišukarestar.”<verse eid="MAT 5:37" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj o manuš te na osvetini pe</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:29-30">Lk 6,29–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="38" style="v" sid="MAT 5:38" />I o Isus phenđa: “Šunđen soi phendo ano Zakoni: ‘Jakh zaki jakh, dand zako dand!’ <verse eid="MAT 5:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 5:39" />A me phenava tumenđe: Ma suprotstavinen tumen e bišukare manušese! Te khuvđa tut neko ki desno čham, irin lese hem i dujto! <verse eid="MAT 5:39" /><verse number="40" style="v" sid="MAT 5:40" />Te neko mangela te legari tut ko sudo hem te lel tutar o gad, de le hem o ogrtači. <verse eid="MAT 5:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 5:41" />Te e rimesere vojnici terinena tut te akhare lenđe i oprema jekh kilometari, akhar lenđe duj. <verse eid="MAT 5:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 5:42" />Te neko rodela tutar nešto, de le, hem ma irin to dumo okolese kova rodela tutar ko zajam.”<verse eid="MAT 5:42" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj oto mangipe premalo neprijatelja</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:27-28">Lk 6,27–28</ref>, <ref loc="LUK 6:32-36">32–36</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="43" style="v" sid="MAT 5:43" />I phenđa: “Šunđen soi phendo: ‘Volin te pašutne’, a mrzin te neprijatelje! <verse eid="MAT 5:43" /><verse number="44" style="v" sid="MAT 5:44" />A me phenava tumenđe: Volinen hem tumare neprijateljen hem molinen tumen okolenđe kola progoninena tumen, <verse eid="MAT 5:44" /><verse number="45" style="v" sid="MAT 5:45" />sar te šaj mothoven da injen čhave tumare Dadesere kovai ano nebo. Ov ćerela lesoro kham te ikljol upreder hem o bišukar hem o šukar manuša, hem bičhali bršim okolenđe kolai pravedna hem okolenđe kola nane pravedna. <verse eid="MAT 5:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 5:46" />Adalese so, te volinena samo okolen kola tumen volinena, savi nagrada šaj te adžićeren? Na li ađahar ćerena hem o carinici? <verse eid="MAT 5:46" /><verse number="47" style="v" sid="MAT 5:47" />Te pozdravinena samo tumare manušen, so ćerena po šukar averendar? Adava ćerena hem okola kola na džanen e Devlese. <verse eid="MAT 5:47" /><verse number="48" style="v" sid="MAT 5:48" />Adalese tumen oven savršena sar soi savršeno tumaro Dad kovai ano nebo.”<verse eid="MAT 5:48" /></para>
  <chapter eid="MAT 5" />
  <chapter number="6" style="c" sid="MAT 6" />
  <para style="s">O Isus sikaj oto dejba e čororenđe</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 6:1" />O Isus phenđa: “Pazinen! Ma ćeren šukaripe anglo manuša, sar te dikhen tumen aver džene, adalese so, te ćerđen ađahar, tumaro Dad kovai ano nebo naka del tumen nagrada.<verse eid="MAT 6:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 6:2" />Adalese, kad deja e čororenđe, ma mothov adava javno. Ađahar ćerena e dujemujengere ano sinagoge hem ko droma sar te hvalinen len o manuša. Čače vaćerava tumenđe, aver nagrada sem adaja naka dobinen. <verse eid="MAT 6:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 6:3" />Nego, kad deja e čororenđe, te na džanel to levo vas so ćerela to desno. <verse eid="MAT 6:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 6:4" />De e čororenđe garandoj, a to Dad, kova dikhela soi ćerdo ano garavdipe, ka nagradini tut.”<verse eid="MAT 6:4" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj e učenikonen sar te molinen pe</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 11:2-4">Lk 11,2–4</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 6:5" />“Hem kad molinena tumen, ma oven sar e dujemujengere kola volinena te molinen pe ano sinagoge hem ko raskrsnice sar te dikhen len o manuša. Čače vaćerava tumenđe, aver nagrada sem adaja naka dobinen. <verse eid="MAT 6:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 6:6" />Nego, kad molineja tut, đerdin korkoro tuće ki soba, phand o udar hem molin tut te Dadese e Devlese kovai ano garavdipe, a to Dad, kova dikhela soi ćerdo ano garavdipe, ka nagradini tut. <verse eid="MAT 6:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 6:7" />Kad molinena tumen, ma vaćeren but čuče lafija sar okola kola na džanen e Devlese, adalese so mislinena da ka oven uslišime te vaćerde but lafija. <verse eid="MAT 6:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 6:8" />Adalese, ma oven sar olende, adalese so tumaro Dad džanel so valjani tumenđe čak hem angleder so rodena lestar. <verse eid="MAT 6:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 6:9" />Adalese ađahar molinen:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 6:9">‘Dade amareja, kova injan ano nebo,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 6:9">to sveto anav barjardo te ovel.<verse eid="MAT 6:9" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 6:10" />To carstvo te avel.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 6:10">Ti volja te ovel,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 6:10">sar soi ano nebo, ađahar te ovel hem ki phuv.<verse eid="MAT 6:10" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 6:11" />De amen avdive o maro savo valjani amenđe svako dive<verse eid="MAT 6:11" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 6:12" />hem oprostin amenđe amare grehija sar so hem amen oprostinaja okolenđe kola grešinde premala amende.<verse eid="MAT 6:12" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 6:13" />Hem cide amen taro iskušenje, hem oslobodin amen e Bišukarestar.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 6:13">[Adalese soi to carstvo, to zoralipe hem ti slava zauvek.]’<verse eid="MAT 6:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 6:14" />Adalese so, te oprostinđen avere manušenđe kad grešinena premala tumende, hem tumaro Dad, kovai ano nebo, ka oprostini tumenđe. <verse eid="MAT 6:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 6:15" />Ali te na oprostinđen averenđe, ni tumaro Dad naka oprostini tumenđe tumare grehija.”<verse eid="MAT 6:15" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj e učenikonen oto postiba</para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 6:16" />“Kad postinena, ma čeden tumare phova sar e dujemujengere, adalese so on ćerena muja sar te oven dikhle averendar da postinena. Čače vaćerava tumenđe, aver nagrada sem adaja naka dobinen. <verse eid="MAT 6:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 6:17" />Nego, kad postineja, harov te bala hem thov to muj, <verse eid="MAT 6:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 6:18" />te na dikhen o manuša so postineja, nego samo to Dad kovai ano garavdipe. Tegani to Dad, kova dikhela soi ćerdo ano garavdipe, ka nagradini tut.”<verse eid="MAT 6:18" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri e čačikane barvalipnastar</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:33-34">Lk 12,33–34</ref>; <ref loc="LUK 11:34-36">Lk 11,34–36</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 6:19" />“Ma čeden tumenđe barvalipe ki phuv, kote o moljci hem i rđa ka uništinen le, a o čora šaj te aven te čoren le. <verse eid="MAT 6:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 6:20" />Nego, čeden tumenđe barvalipe ko nebo, kote ni o moljci ni i rđa naka šaj uništinen le, a ni o čora našti te aven te čoren le. <verse eid="MAT 6:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 6:21" />Adalese so to vilo ka ovel adari kaj to barvalipe.<verse eid="MAT 6:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 6:22" />Ti jakhi sar svetiljka te telose. Kadi ti jakh šukar, sai to telo osvetlime, <verse eid="MAT 6:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 6:23" />a kadi ti jakh bišukar, sai to telo ani tomina. Adalese, te o svetlost ana tute ovela tomina, savi bari adaja tomina ka ovel!”<verse eid="MAT 6:23" /></para>
  <para style="s">Našti kande hem e Devle hem o barvalipe</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 16:13">Lk 16,13</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 6:24" />“Nijekh robo našti kandel duje gospodaren. Ili ka mrzini jekhe, a ka volini e dujtone, ili jekhese ka ovel poslušno, a e dujtone naka podnosini. Našti kanden hem e Devle hem o barvalipe.”<verse eid="MAT 6:24" /></para>
  <para style="s">O Devel brinini pe zako ple učenici</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:22-34">Lk 12,22–34</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 6:25" />“Adalese vaćerava tumenđe: Ma oven zabrinuta zako tumaro dživdipe: ka ovel tumen li so te han ili so te pijen, ni zako tumaro telo: ka ovel tumen li so te urjaven. Nane li o dživdipe po bitno e hajbnastar, a o telo e šejendar? <verse eid="MAT 6:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 6:26" />Dikhen šukar e čirikljen! Ni sejinena ni čedena te čhiven ano šupe, a palem parvari len tumaro Dad kovai ano nebo. A na li tumen više vredinena e čirikljendar? <verse eid="MAT 6:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 6:27" />A kova tumendar šaj adaleja so brinini pe te produžini hari plo dživdipe?<verse eid="MAT 6:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 6:28" />Hem sose brininena tumen zako šeja? Dikhen šukar o divlja luluđa sar barjona. Na ćerena buti, niti sivenafse šeja, <verse eid="MAT 6:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 6:29" />a vaćerava tumenđe da ni o caro o Solomon, kova inele but barvalo, na inole edobor šuže šeja sar jekha olendar. <verse eid="MAT 6:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 6:30" />Te o Devel ađahar šukar urjavela o biljke ko polje savei avdive adathe, a već tejsa frdena pe ani jag, kobor li više tumenđe ka del šeja, tikora verakere manušalen! <verse eid="MAT 6:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 6:31" />Adalese, ma oven zabrinuta hem ma vaćeren: ‘So ka ha?’ ili ‘So ka pija?’ ili ‘So ka urjava?’ <verse eid="MAT 6:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 6:32" />Adalese so adava rodena okola kola na džanen e Devlese. Tumaro Dad kovai ano nebo džanel da valjani tumenđe sa adava. <verse eid="MAT 6:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 6:33" />Nego, najangle roden o carstvo e Devlesoro hem lesiri pravednost, a sa adava so valjani tumenđe, ov ka del tumen!<verse eid="MAT 6:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 6:34" />Adalese, ma brininen tumen zako tejsato dive; nek o tejsato dive brinini pe pese. Svako dive isi le dovoljno ple bišukaripa.”<verse eid="MAT 6:34" /></para>
  <chapter eid="MAT 6" />
  <chapter number="7" style="c" sid="MAT 7" />
  <para style="s">O Isus sikaj te na sudina averen</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:37-38">Lk 6,37–38</ref>, <ref loc="LUK 6:41-42">41–42</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 7:1" />I o Isus phenđa: “Ma sudinen hem naka sudini pe tumenđe! <verse eid="MAT 7:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 7:2" />Adalese so, sar sudinena averenđe, ađahar hem o Devel ka sudini tumenđe; hem sava meraja merinena, esavkaja ka merini tumenđe.<verse eid="MAT 7:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 7:3" />A sose dikheja i trunka ani jakh te phralesiri, a i greda ani ti jakh na primetineja? <verse eid="MAT 7:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 7:4" />Sar šaj te phene te phralese: ‘Aš te ikalavtar i trunka oti jakh’, a tut isi greda ani jakh? <verse eid="MAT 7:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 7:5" />Dujemujengereja, najangle ikal i greda te jakhatar, i tegani šukar ka dikhe te ikale i trunka te phralesere jakhatar.<verse eid="MAT 7:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 7:6" />Ma den e đuklenđe okova soi sveto hem ma frden tumare biserja anglo bale. Adalese so o bale ka gazinen len, a o đukle ka irinen pe hem ka pharaven tumen ko kotora.”<verse eid="MAT 7:6" /></para>
  <para style="s">O Devel dela okolenđe kola rodena lestar</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 11:9-13">Lk 11,9–13</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 7:7" />“Mangen hem ka del pe tumenđe! Roden hem ka arakhen! Khuven hem ka phravel pe tumenđe! <verse eid="MAT 7:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 7:8" />Adalese so svako kova mangela, primini; hem kova rodela, arakhi; hem kova khuvela, ka ovel lese phravdo.<verse eid="MAT 7:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 7:9" />Ko tumendar pe čhavese, kad ka rodel lestar ine maro, ka del le bar? <verse eid="MAT 7:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 7:10" />Ili kad ka rodel lestar ine maćhe, ka del le sape? <verse eid="MAT 7:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 7:11" />Kad tumen, kola injen bišukar, džanen te den šukar darija tumare čhavenđe, kobor više tumaro Dad kovai ano nebo ka del šukar darija okolenđe kola rodena olestar.<verse eid="MAT 7:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 7:12" />Adalese, sar so mangena avera te ćeren tumenđe, ađahar ćeren tumen olenđe, adalese soi adava okova so sikaj o Zakoni e Mojsijasoro hem o Proroci.”<verse eid="MAT 7:12" /></para>
  <para style="s">Pharoi o drom savo legari ko nebo</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 13:24">Lk 13,24</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 7:13" />I o Isus phenđa: “Đerdinen maškaro tesno udar. Adalese so o bulo udar hem o bulo drom legarena ani propast, a isi but džene so džana oleja. <verse eid="MAT 7:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 7:14" />Buti tesno o udar hem o drom savo legari ano dživdipe, a isi hari džene kola arakhena le.”<verse eid="MAT 7:14" /></para>
  <para style="s">E hovavne prorokonen nane šukar plodija</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:43-44">Lk 6,43–44</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 7:15" />I phenđa: “Arakhen tumen e hovavne prorokonendar. On avena kora tumende urjavde sar bakre, a andrali divlja ruva. <verse eid="MAT 7:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 7:16" />Palo lengere plodija ka pendžaren len. Na čedena pe o drakha oto kare, ni o smokve oto čičke. <verse eid="MAT 7:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 7:17" />Ađahar, svako šukar kaš dela šukar plodija, a o bišukar kaš dela bišukar plodija. <verse eid="MAT 7:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 7:18" />O šukar kaš našti del bišukar plodija, ni o bišukar kaš našti del šukar plodija. <verse eid="MAT 7:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 7:19" />Svako kaš savo na dela šukar plodija, čhinela pe hem frdela pe ani jag. <verse eid="MAT 7:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 7:20" />Adalese, e hovavne prorokonen ka pendžaren palo lengere plodija.”<verse eid="MAT 7:20" /></para>
  <para style="s">O carstvo e nebosoroi zako poslušna učenici</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 13:25-27">Lk 13,25–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 7:21" />“Ano carstvo e nebosoro naka đerdinen sare kola vaćerena maje ‘Gospode, Gospode’, nego samo okola kola ćerena i volja mle Dadesiri kovai ano nebo. <verse eid="MAT 7:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 7:22" />Ko adava dive kad ka ovel o sudo, but džene ka vaćeren maje: ‘Gospode, Gospode, na li amen tuće ano anav prorokujinđam, ispudinđam e demonen hem ćerđam bare čudesija?’ <verse eid="MAT 7:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 7:23" />Tegani phravdeste ka phenav lenđe: ‘Nikad na pendžarđum tumen. Džan mandar, tumen kola phagena e Devlesoro zakoni!’ ”<verse eid="MAT 7:23" /></para>
  <para style="s">O mudra manušai poslušna e Isusesere sikavibnase</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:47-49">Lk 6,47–49</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 7:24" />“Adalese, svako kova šunela akala mle lafija hem ćerela len, ovi mudro sar o manuš kova ćerela plo čher upro temelji oto bar. <verse eid="MAT 7:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 7:25" />I pelo o bršim, ale o panja, phudinde o barvalja hem khuvde adava čher, ali o čher na pelo, adalese soi ćerdo upro temelji oto bar. <verse eid="MAT 7:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 7:26" />Svako kova šunela akala mle lafija, a na ćerela len, ovi sar o dilino manuš kova ćerela plo čher upri pošik. <verse eid="MAT 7:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 7:27" />I pelo o bršim, ale o panja, phudinde o barvalja hem khuvde adava čher, i adava čher pelo hem ulo bari ruševina.”<verse eid="MAT 7:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 7:28" />Kad o Isus završinđa ple vaćeribnaja, o narodo inele zadivime lesere sikavibnaja, <verse eid="MAT 7:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 7:29" />adalese so sikavđa sar okova kole isi autoritet, a na sar lengere učitelja e Zakonestar.<verse eid="MAT 7:29" /></para>
  <chapter eid="MAT 7" />
  <chapter number="8" style="c" sid="MAT 8" />
  <para style="s">O Isus sasljari e gubavco</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:40-45">Mk 1,40–45</ref>; <ref loc="LUK 5:12-16">Lk 5,12–16</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 8:1" />Sar o Isus huljela ine tari gora, baro narodo dželo palo leste. <verse eid="MAT 8:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 8:2" />Otojekhvar alo koro leste nesavo gubavco, pelo ko kočija anglo leste hem phenđa: “Gospode, te mangeja, šaj te sasljare man!”<verse eid="MAT 8:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 8:3" />I o Isus pružinđa plo vas, dolinđa le hem phenđa: “Mangava, ov sasljardo!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 8:3">I otojekhvar ulo sasljardo oti guba.<verse eid="MAT 8:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 8:4" />Tegani o Isus phenđa lese: “Ma vaćer nikase akalestar, nego dža mothov tut e sveštenikose hem de žrtva, sar so naredinđa o Mojsije, zako svedočanstvo olenđe.”<verse eid="MAT 8:4" /></para>
  <para style="s">O kapetani mothoj pli vera ano Isus</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 7:1-10">Lk 7,1–10</ref>; <ref loc="JHN 4:43-54">Jn 4,43–54</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 8:5" />Kad o Isus đerdinđa ki diz Kafarnaum, alo koro leste jekh kapetani e rimljanengoro, kova inele upreder šel vojnici, hem rodinđa lestar pomoć <verse eid="MAT 8:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 8:6" />vaćerindoj: “Gospode, mlo sluga pašljola čhere nepokretno hem ano bare dukha.”<verse eid="MAT 8:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 8:7" />O Isus phenđa lese: “Ka avav te sasljarav le.”<verse eid="MAT 8:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 8:8" />A o kapetani phenđa: “Gospode, na injum dostojno te đerdine maje ko čher. Nego samo naredin hem mlo sluga ka ovel sasto. <verse eid="MAT 8:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 8:9" />Adalese so hem me injum manuš talo autoritet, hem isi man vojnici teleder mande. I jekhese vaćerava: ‘Dža!’ – i ov džala. A averese vaćerava: ‘Ava!’ – i ov avela. A mle slugase vaćerava: ‘Ćer adava!’ – i ov ćerela.”<verse eid="MAT 8:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 8:10" />A o Isus kad šunđa adava, iznenadinđa pe, irinđa pe nakoro narodo kova džala ine palo leste hem phenđa lenđe: “Čače vaćerava tumenđe, na arakhljum nijekhe ano Izrael te ovel le esavki vera. <verse eid="MAT 8:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 8:11" />A vaćerava tumenđe hem akava: but džene ka aven tari sa i phuv, taro istok hem taro zapad, hem ka oven uzalo astali e Avraameja, e Isaakeja hem e Jakoveja ki gozba ano carstvo e nebosoro. <verse eid="MAT 8:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 8:12" />A okola kolenđe o carstvo pripadini ka oven frdime avri taro carstvo, ani naj dur tomina, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh.”<verse eid="MAT 8:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 8:13" />Tegani phenđa e kapetanese: “Dža! Nek ovel ađahar sar so verujinđan!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 8:13">I ko adava momenti e kapetanesoro sluga saslilo.<verse eid="MAT 8:13" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari bute nambormen hem opsednutimen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 1:29-34">Mk 1,29–34</ref>; <ref loc="LUK 4:38-41">Lk 4,38–41</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 8:14" />Kad o Isus alo e Petrese ko čher, dikhlja lesere sasuja sar pašljola namborme hem isi la bari jag. <verse eid="MAT 8:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 8:15" />I o Isus dolinđa lakoro vas hem i jag muklja la, i oj uštini hem lelja te poslužini le.<verse eid="MAT 8:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 8:16" />Kad peli i rat, ande koro leste bute manušen ano kolende inele o demonja hem ov lafeja ispudinđa e duhen hem sasljarđa sa e nambormen. <verse eid="MAT 8:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 8:17" />Ađahar pherdilo okova so phenđa o proroko o Isaija:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 8:17">“Ov lelja amare bizoralipa</para>
  <para style="q1" vid="MAT 8:17">hem legarđa amare nambormipa.”<verse eid="MAT 8:17" /></para>
  <para style="s">Nane lokho te ovel pe e Isusesoro učeniko</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 9:57-62">Lk 9,57–62</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 8:18" />Kad o Isus dikhlja da but džene čedinde pe uzalo leste, naredinđa ple učenikonenđe te nakhen ki aver strana oto jezero.<verse eid="MAT 8:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 8:19" />Tegani alo đi leste jekh učitelj e Zakonestar hem phenđa: “Učitelju, ka džav tuja kaj god tu džaja.”<verse eid="MAT 8:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 8:20" />A o Isus phenđa lese: “E lisicen isi jazbine hem e čirikljen gnezdija, a man, e Čhave e manušesere nane kaj te pašljarav mlo šero.”<verse eid="MAT 8:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 8:21" />Aver učeniko phenđa lese: “Aš najangle, Gospode, te parunav mle dade, i ka džav pala tute.”<verse eid="MAT 8:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 8:22" />A o Isus phenđa lese: “Phir pala mande hem muk o mule te parunen ple mulen.”<verse eid="MAT 8:22" /></para>
  <para style="s">E Isuse šunena hem o barvalja hem o panja</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 4:35-41">Mk 4,35–41</ref>; <ref loc="LUK 8:22-25">Lk 8,22–25</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 8:23" />I kad o Isus đerdinđa ano čamco, palo leste đerdinde hem lesere učenici. <verse eid="MAT 8:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 8:24" />I otojekhvar upro jezero muklja pe jekh zorali barval da o čamco lelja te pherđol pani oto talasija, a o Isus sovela ine.<verse eid="MAT 8:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 8:25" />O učenici ale uzalo leste hem džangavde le vaćerindoj: “Gospode, spasin amen, meraja!”<verse eid="MAT 8:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 8:26" />O Isus pučlja len: “Sose darana, tikora verakere manušalen?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 8:26">Tegani uštino, naredinđa e barvaljaće hem e jezerose te ačhon, i ulo baro mir.<verse eid="MAT 8:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 8:27" />A o manuša ule začudime hem pučle: “Kovai akava so đi o barvalja hem o jezero šunena le?”<verse eid="MAT 8:27" /></para>
  <para style="s">O Isus ispudini e demonen e duje manušendar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 5:1-20">Mk 5,1–20</ref>; <ref loc="LUK 8:26-39">Lk 8,26–39</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 8:28" />I kad o Isus reslo ki aver strana oto jezero, ano krajo e Gadaresoro, iklile anglo leste duj manuša opsednutime demonencar kola avena ine taro grobija. Edobor inele nasilna da niko našti ine te nakhel adale dromeja.<verse eid="MAT 8:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 8:29" />Otojekhvar vičinde: “So mangeja amendar, Čhaveja e Devlesereja? Akari li aljan te mučine amen angleder nego so valjani?”<verse eid="MAT 8:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 8:30" />A po dur olendar jekh baro krdo oto bale hana ine.<verse eid="MAT 8:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 8:31" />O demonja molinde e Isuse: “Te ispudinđan amen, bičhal amen ano okova krdo oto bale.”<verse eid="MAT 8:31" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 8:32" />Ov phenđa lenđe: “Džan!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 8:32">I on iklile e duje manušendar hem đerdinde ano bale. I sa o bale prastandile taro brego ano jezero hem taslile ano pani. <verse eid="MAT 8:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 8:33" />A okola so arakhena ine e balen, našle hem džele ki diz te vaćeren e manušenđe sa so ulo, hem adava so ulo e opsednutimencar. <verse eid="MAT 8:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 8:34" />Tegani sa o manuša oti diz ale koro Isus. Kad dikhle le, lelje te molinen le te džal taro lengoro krajo.<verse eid="MAT 8:34" /></para>
  <chapter eid="MAT 8" />
  <chapter number="9" style="c" sid="MAT 9" />
  <para style="s">E Isuse isi pravo te oprostini o grehija</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 2:1-12">Mk 2,1–12</ref>; <ref loc="LUK 5:17-26">Lk 5,17–26</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 9:1" />O Isus đerdinđa ano čamco, nakhino ki aver strana hem reslja pese ki diz. <verse eid="MAT 9:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 9:2" />Adari nesave manuša koro leste ande upri nosiljka jekhe manuše kova našti ine te phirel ni te mrdini.</para>
  <para style="p" vid="MAT 9:2">Kad o Isus dikhlja lengiri vera, phenđa e nambormese: “Ma dara, mlo čhavo, oprostimei će te grehija!”<verse eid="MAT 9:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 9:3" />A nesave učitelja e Zakonestar vaćerde ana pumende: “Akava hulini!”<verse eid="MAT 9:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 9:4" />O Isus džanđa so mislinena, pa pučlja len: “Sose ađahar bišukar mislinena ano tumare vile? <verse eid="MAT 9:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 9:5" />Soi po lokhe te phenel pe: ‘Oprostimei će te grehija’ ili te phenel pe: ‘Ušti hem phir’? <verse eid="MAT 9:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 9:6" />Ka dokažinav tumenđe da man, e Čhave e manušesere, isi pravo ki phuv te oprostinav o grehija.” Tegani phenđa e manušese kova našti ine te phirel: “Ušti, le ti nosiljka hem dža čhere!”<verse eid="MAT 9:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 9:7" />I ov uštino hem dželo čhere.<verse eid="MAT 9:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 9:8" />Kad o narodo dikhlja adava, inele zadivime hem lelje te slavinen e Devle so e manušenđe dinđa esavko autoritet.<verse eid="MAT 9:8" /></para>
  <para style="s">O Isus alo zako grešnici</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 2:13-17">Mk 2,13–17</ref>; <ref loc="LUK 5:27-32">Lk 5,27–32</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 9:9" />Sar džala ine adathar, o Isus dikhlja jekhe manuše palo anav Matej<note caller="+" style="f"><char style="fr" closed="false">9,9 </char><char style="fq" closed="false">Matej </char><char style="ft" closed="false">Ko Evanđelje e Markosoro hem e Lukasoro akava manuš vičini pe Levije.</char></note> sar bešela ko than kotar čedela pe o porez, pa phenđa lese: “Phir pala mande!” I o Matej uštino hem dželo palo leste.<verse eid="MAT 9:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 9:10" />I sar o Isus inele uzalo astali ano čher e Matejesoro, but carinici hem avera grešnici ale te han oleja hem lesere učenikonencar.<verse eid="MAT 9:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 9:11" />Kad o fariseja dikhle adava, pučle lesere učenikonen: “Sose tumaro učitelj hala e carinikonencar hem avere grešnikonencar?”<verse eid="MAT 9:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 9:12" />A o Isus šunđa adava, pa phenđa: “E sastenđe na valjani doktori, nego e nambormenđe. <verse eid="MAT 9:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 9:13" />Nego, džan hem sikljoven so značini akava: ‘Po šukari maje te dikhav da injen milosrdna, nego te anen maje žrtven.’</para>
  <para style="p" vid="MAT 9:13">Adalese so, na aljum te vičinav e pravednikonen, nego e grešnikonen.”<verse eid="MAT 9:13" /></para>
  <para style="s">E Isusesoroi sikaviba nevo</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 2:18-22">Mk 2,18–22</ref>; <ref loc="LUK 5:33-39">Lk 5,33–39</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 9:14" />Tegani e Jovanesere e Krstiteljesere učenici ale koro Isus hem pučle le: “Sar adava amen hem o fariseja postinaja, a te učenici na postinena?”<verse eid="MAT 9:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 9:15" />O Isus phenđa lenđe: “Tugujinena li e mladoženjasere amala kadi olencar o mladoženja? Na. Ali ka aven o dive kad o manuša ka len lendar e mladoženja. Tegani ka postinen.<verse eid="MAT 9:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 9:16" />Niko na sivela o nevo kotor zako šeja upro purano fostani sar te pherel i rupa, adalese so, ko thojba, adava kotor ka čedel pe, ka pharaj pe oto fostani hem ka ćerel po bari rupa. <verse eid="MAT 9:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 9:17" />Ni i nevi mol na čhorela pe ano purane morćha. Te ćerđa pe ađahar, kad i mol ka zreloni, o morćha ka pharavđon hem ka oven uništime, a i mol ka čhorđol. Nego, i nevi mol čhorela pe ano neve morćha, i soduj ka oven arakhle.”<verse eid="MAT 9:17" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari e namborma đuvlja hem vazdela taro mule e čhajorja</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 5:21-43">Mk 5,21–43</ref>; <ref loc="LUK 8:40-56">Lk 8,40–56</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 9:18" />Sar o Isus vaćeri ine adava, alo jekh vođa e sinagogakoro, pelo ko kočija anglo Isus hem phenđa: “Mli čhaj akana muli. Ali tu ava hem čhiv to vas upro late hem oj palem ka živini.”<verse eid="MAT 9:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 9:19" />O Isus uštino hem ple učenikonencar dželo palo leste. <verse eid="MAT 9:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 9:20" />I dikh, nesavi đuvli kolatar dešu duj berš thavdinđa rat nakhini odpalal e Isusese hem dolinđa pe upro lesere fostanesoro krajo, <verse eid="MAT 9:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 9:21" />adalese so phenđa ana peste: “Samo te dolav man upro lesoro fostani, ka ovav sasljardi.”<verse eid="MAT 9:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 9:22" />O Isus irinđa pe, i kad dikhlja la, phenđa laće: “Ma dara, mli čhaj, ti vera sasljarđa tut.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 9:22">I oj odmah saslili.<verse eid="MAT 9:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 9:23" />Kad o Isus đerdinđa ko čher e sinagogakere vođasoro, dikhlja e manušen kola zbog i muli čhaj bašalena flaute hem averen kola galaminena. <verse eid="MAT 9:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 9:24" />I phenđa lenđe: “Džan tumenđe! I čhajori na muli, nego sovela.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 9:24">I on asandile lese.<verse eid="MAT 9:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 9:25" />Kad o manuša inele ikalde avri, o Isus đerdinđa adari kaj inele i čhajori, dolinđa la oto vas hem oj uštini. <verse eid="MAT 9:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 9:26" />I adava šundilo ko sa adava krajo.<verse eid="MAT 9:26" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari duje kororen</para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 9:27" />Sar o Isus džala ine adathar, duj korore manuša džele palo leste vičindoj: “Smilujin tut amenđe, Čhaveja Davidesereja!”<verse eid="MAT 9:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 9:28" />Kad đerdinđa ano čher, ale anglo leste o korore, i o Isus pučlja len: “Verujinena li da me šaj te sasljarav tumen?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 9:28">A on phende: “Oja, Gospode!”<verse eid="MAT 9:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 9:29" />Tegani čhivđa ple vasta upro lengere jaćha hem phenđa: “Nek ovel tumenđe sar so verujinena.”<verse eid="MAT 9:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 9:30" />I on lelje te dikhen. Tegani o Isus zorale upozorinđa len vaćerindoj: “Nikase ma vaćeren akalestar.”<verse eid="MAT 9:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 9:31" />Ali on džele hem vaćerde olestar ko sa adava krajo.<verse eid="MAT 9:31" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari e manuše kova našti ine te vaćeri</para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 9:32" />I sar on ikljona ine taro čher, nesave manuša ande anglo Isus jekhe manuše kova našti ine te vaćeri, kova inele opsednutime demoneja. <verse eid="MAT 9:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 9:33" />Kad o Isus ispudinđa e demone, o manuš lelja te vaćeri. I o narodo inele zadivime hem phende: “Nikad ađahar nešto na dikhljam ano Izrael!”<verse eid="MAT 9:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 9:34" />A o fariseja vaćerena ine: “E demonengere šerutnesere zoralipnaja ispudini e demonen!”<verse eid="MAT 9:34" /></para>
  <para style="s">E Devlese valjanena učenici kola ka sikaven e manušen</para>
  <para style="p">
    <verse number="35" style="v" sid="MAT 9:35" />O Isus džala ine ko sa o dizja hem o gava hem sikaj e manušen ano lengere sinagoge, vaćerindoj o Šukar lafi e carstvostar hem sasljarindoj e manušen oto svako nambormipe hem bizoralipe. <verse eid="MAT 9:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 9:36" />Kad dikhlja e narodo, ine lese pharo olenđe, adalese so inele uznemirime hem bespomoćna sar bakre bizo pastiri.<verse eid="MAT 9:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 9:37" />Tegani phenđa ple učenikonenđe: “I žetvai bari, a hari bućarne te čeden. <verse eid="MAT 9:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 9:38" />Adalese, molinen e gospodare oti žetva te bičhali e bućarnen ki žetva pli.”<verse eid="MAT 9:38" /></para>
  <chapter eid="MAT 9" />
  <chapter number="10" style="c" sid="MAT 10" />
  <para style="s">O Isus bičhali e apostolen te vaćeren o evanđelje hem te sasljaren</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 3:13-19">Mk 3,13–19</ref>; <ref loc="MRK 6:7-13">6,7–13</ref>; <ref loc="LUK 6:12-16">Lk 6,12–16</ref>; <ref loc="LUK 9:1-6">9,1–6</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 10:1" />O Isus vičinđa kora peste e dešu duje apostolen hem dinđa len autoritet upro bišukar duhija, te ispudinen len, hem te sasljaren svako nambormipe hem bizoralipe. <verse eid="MAT 10:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 10:2" />A akavai o anava e dešu duje apostolengere:</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:2">Simon, vičime Petar,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:2">Andreja, e Petresoro phral,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:2">Jakov, e Zevedejesoro čhavo,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:2">Jovan, e Jakovesoro phral,<verse eid="MAT 10:2" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 10:3" />Filip,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:3">Vartolomej,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:3">Toma,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:3">Matej, o cariniko,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:3">Jakov, e Alfejesoro čhavo,</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:3">Tadej,<verse eid="MAT 10:3" /></para>
  <para style="li1">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 10:4" />Simon Zilot</para>
  <para style="li1" vid="MAT 10:4">hem Juda Iskariot, kova posle izdajinđa e Isuse.<verse eid="MAT 10:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 10:5" />O Isus bičhalđa akale dešu dujen vaćerindoj: “Ma džan koro manuša taro avera nacije hem ma đerdinen ki nisavi diz e samarijakiri, <verse eid="MAT 10:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 10:6" />nego najangle džan koro našalde bakre e izraelesere narodostar. <verse eid="MAT 10:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 10:7" />Džan hem vaćeren lenđe dai o carstvo e nebosoro paše. <verse eid="MAT 10:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 10:8" />Sasljaren e nambormen hem e gubavonen, vazden e mulen hem ispudinen e demonen. Bizo pare priminđen, bizo pare den. <verse eid="MAT 10:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 10:9" />Ma len tumencar zlatna, ni srebrna, ni bakarna kovanice ano tumare pojasija, <verse eid="MAT 10:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 10:10" />ni torba dromese, ni aver gad, ni buderi obuća, ni štapi, adalese so o bućarno zaslužini pli plata.<verse eid="MAT 10:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 10:11" />Kad đerdinena ki nesavi diz ili gav, roden nekas ko ka primini tumen te ačhoven koro leste đikote na džana adathar. <verse eid="MAT 10:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 10:12" />So đerdinena ko adava čher, vaćeren: ‘Mir akale čhereste’. <verse eid="MAT 10:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 10:13" />Te o čherutne priminde tumen, tumaro mir nek ačhol olencar. A te na priminde tumen, tumaro mir nek irini pe tumenđe. <verse eid="MAT 10:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 10:14" />Te neko na priminđa tumen ili te na manglja te šunel tumare lafija, ikljoven taro adava čher ili tari adaja diz hem tresinen i prašina tumare prendar sar znako zako zoralo odbiba. <verse eid="MAT 10:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 10:15" />Čače, phenava tumenđe, ko dive oto baro sudo ka ovel po lokhe e manušenđe tari Sodoma hem Gomora negoli e manušenđe tari adaja diz.”<verse eid="MAT 10:15" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri e učenikonenđe da ka oven progonime</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 13:9-13">Mk 13,9–13</ref>; <ref loc="LUK 21:12-17">Lk 21,12–17</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 10:16" />“Ače, bičhalava tumen sar bakren maškaro ruva. Adalese oven lukava sar o sapa, a birumime sar o golubija. <verse eid="MAT 10:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 10:17" />Arakhen tumen, adalese so o manuša ka legaren tumen ko sudo hem ka šibinen tumen pumenđe ano sinagoge. <verse eid="MAT 10:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 10:18" />Adalese so injen mle učenici, ka legaren tumen ko sudo anglo vladarija hem anglo carija. Adava ka ovel te šaj olenđe hem e manušenđe taro avera nacije te svedočinen mandar. <verse eid="MAT 10:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 10:19" />Kad on ka preden tumen, ma oven zabrinuta sar hem so te vaćeren, adalese so tegani ka del pe tumenđe so te vaćeren. <verse eid="MAT 10:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 10:20" />Adalese so naka vaćeren tumen, nego o Duho tumare nebeskone Dadesoro ka vaćeri prekala tumende.<verse eid="MAT 10:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 10:21" />O phral e phrale ka del te mudaren le, a o dad e čhave. O čhave ka ušten upro pumare dada hem daja hem ka ćeren lenđe te oven mudarde. <verse eid="MAT 10:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 10:22" />Sare ka mrzinen tumen zbog mande. Ali kova ačhola verno đi o kraj, ka ovel spasime. <verse eid="MAT 10:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 10:23" />Kad ka len te progoninen tumen ani jekh diz, našen ki aver. Čače vaćerava tumenđe, naka resen te ćeren ano sa o dizja e Izraelesere okova sose injen bičhalde angleder so me, o Čhavo e manušesoro, ka avav.<verse eid="MAT 10:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 10:24" />Nane o učeniko upreder o učitelji, ni o sluga upreder o gospodari. <verse eid="MAT 10:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 10:25" />Dovoljnoi e učenikose te ulo sar lesoro učitelji, a e slugase te ulo sar lesoro gospodari. Te man, e domaćine, vičinde ‘Veelzevul’ – Sotoni – kobor više tumen, mle čherutnen, ka vičinen po bišukare anavencar!”<verse eid="MAT 10:25" /></para>
  <para style="s">O učenici na valjani te daran, adalese soi dragocena e Devlese</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:2-7">Lk 12,2–7</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 10:26" />“Adalese, ma daran olendar, adalese so sa soi garavdo, ka dičhol hem sa soi tajno, ka šunđol. <verse eid="MAT 10:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 10:27" />So vaćerava tumenđe ani tomina, vaćeren ko svetlost; hem so pohari vaćerava tumenđe ko kan, vaćeren taro krovija sare te šunen.<verse eid="MAT 10:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 10:28" />Ma daran okolendar kola šaj te mudaren samo o telo, a našti te mudaren hem i duša. Nego daran e Devlestar kova hem i duša hem o telo šaj te uništini ano pakao. <verse eid="MAT 10:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 10:29" />Na biknena pe li duj čiriklja zaki samo jekh najtikori kovanica? A palem, nijekh olendar na perela ki phuv, a adava te na mukel tumaro Dad kovai ano nebo. <verse eid="MAT 10:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 10:30" />A tumenđei svako bal ko šero džendo. <verse eid="MAT 10:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 10:31" />Adalese, ma daran! E Devlese injen po dragocena negoli but čiriklja!”<verse eid="MAT 10:31" /></para>
  <para style="s">O učenici valjani te priznajinen e Isuse anglo manuša</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:8-9">Lk 12,8–9</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 10:32" />“Svako kova anglo manuša ka priznajini dai mlo, hem me anglo mlo Dad, kovai ano nebo, ka priznajinav dai ov mlo. <verse eid="MAT 10:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 10:33" />A svako kova anglo manuša odreknini pe mandar, hem me anglo mlo Dad, kovai ano nebo, ka odrekninav man olestar.”<verse eid="MAT 10:33" /></para>
  <para style="s">E Isusesoro lafi ka anel podela</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:51-53">Lk 12,51–53</ref>; <ref loc="LUK 14:26-27">14,26–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 10:34" />“Ma te mislinen da aljum te anav mir ki phuv. Na aljum te anav mir, nego mači. <verse eid="MAT 10:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 10:35" />Aljum te razdvojinav:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 10:35">‘e čhave lesere dadestar</para>
  <para style="q1" vid="MAT 10:35">e čhaja lakere dajatar</para>
  <para style="q1" vid="MAT 10:35">e borja lakere sasujatar.<verse eid="MAT 10:35" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="36" style="v" sid="MAT 10:36" />E manušese ka oven neprijatelja lesere čherutne.’<verse eid="MAT 10:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 10:37" />Ko volini ple dade ili pla daja više nego man, nane dostojno te ovel mlo učeniko. Ko volini ple čhave ili pla čhaja više nego man, nane dostojno te ovel mlo učeniko. <verse eid="MAT 10:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 10:38" />Ko na lela plo krsto hem na džala pala mande, nane dostojno te ovel mlo učeniko. <verse eid="MAT 10:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 10:39" />Ko arakhi plo dživdipe, ka našali le, a ko našali plo dživdipe zbog mande, ka arakhi le.”<verse eid="MAT 10:39" /></para>
  <para style="s">Nagrada okolenđe kola priminena e učenikonen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:41">Mk 9,41</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="40" style="v" sid="MAT 10:40" />“Ko primini tumen, man primini, a ko primini man, primini e Devle kova bičhalđa man. <verse eid="MAT 10:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 10:41" />Ko primini e proroko adalese soi proroko, proročko nagrada ka primini, hem ko primini e pravedniko adalese soi pravedno, pravedničko nagrada ka primini. <verse eid="MAT 10:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 10:42" />Ko dela hem samo jekh šudri čaša panjeja jekhese akale najtikore manušendar te pijel adalese soi mlo učeniko, čače vaćerava tumenđe da naka našali pli nagrada.”<verse eid="MAT 10:42" /></para>
  <chapter eid="MAT 10" />
  <chapter number="11" style="c" sid="MAT 11" />
  <para style="s">O Isus vaćeri dai čače o Jovan proroko</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 7:18-35">Lk 7,18–35</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 11:1" />Kad o Isus završinđa adaleja so dinđa uputstvija ple dešu duje učenikonenđe, dželo adathar te sikaj hem te propovedini ano dizja e galilejakere.<verse eid="MAT 11:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 11:2" />A kad o Jovan o Krstitelj ano phandlipe šunđa adalestar so o Hrist ćerela, bičhalđa ple učenikonen <verse eid="MAT 11:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 11:3" />te pučen le: “Tu li injan adava kova valjani te avel ili te adžićera avere?”<verse eid="MAT 11:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 11:4" />O Isus phenđa lenđe: “Džan hem vaćeren e Jovanese so šunena hem so dikhena: <verse eid="MAT 11:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 11:5" />o korore dikhena, o bange phirena, o gubavci sasljovena, o kašuke šunena, o mule uštena, e čororenđe vaćeri pe o Šukar lafi. <verse eid="MAT 11:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 11:6" />Vaćeren lese hem akava: bahtaloi okova kova na našali pli vera ana mande.”<verse eid="MAT 11:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 11:7" />Kad e Jovanesere učenici džele, o Isus lelja te vaćeri e narodose e Jovanestar: “So ikliljen ki pustinja te dikhen? I trska sava phudela i barval? <verse eid="MAT 11:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 11:8" />Ili so ikliljen te dikhen? E manuše ano barvale šeja urjavde? Na! Okola soi urjavde ano barvale šeja bešena ano e carosere palate. <verse eid="MAT 11:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 11:9" />Ili so ikliljen te dikhen? E proroko? Oja, vaćerava tumenđe, ovi po više oto proroko! <verse eid="MAT 11:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 11:10" />Ovi okova kolestar pisime ano Sveto lil:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 11:10">‘Ače, bičhalava mle glasniko angla tute,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 11:10">kova ka pripremini će o drom.’<verse eid="MAT 11:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 11:11" />Čače vaćerava tumenđe: maškar okolende kolai bijande e đuvljendar nijekh nane po baro e Jovanestar e Krstiteljestar, a o najtikoro manuš ano carstvo e nebosoro po baroi olestar. <verse eid="MAT 11:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 11:12" />Taro dive e Jovanesere kad lelja te propovedini i sa đi akana o carstvo e nebosoro trpini nasilje hem o nasilna manuša prelena le. <verse eid="MAT 11:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 11:13" />Adalese so sa o proroci hem o Zakoni prorokujinde e carstvostar đi o dive e Jovanesere. <verse eid="MAT 11:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 11:14" />Te mangljen te prihvatinen adava, ovi o Ilija kova valjanđa te avel. <verse eid="MAT 11:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 11:15" />Kas isi kana, nek šunel!<verse eid="MAT 11:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 11:16" />A kasar te uporedinav akala generacija? Sličnai e čhavorenđe kola bešena ko trg hem vaćerena jekh averese:<verse eid="MAT 11:16" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 11:17" />‘Bašalđam tumenđe veselo, a na čhelđen.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 11:17">Đilabđam tužno, a na runđen!’<verse eid="MAT 11:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 11:18" />Ađahar, kad alo o Jovan, ni halja ni pilja sar avera, a phenena: ‘O demoni ano leste!’ <verse eid="MAT 11:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 11:19" />A kad aljum me, o Čhavo e manušesoro, hava hem pijava, a phenena: ‘Eče manuš halano hem mato, amal e carinikonengoro hem e avere grešnikonegoro!’ Ali i mudrost e Devlesiri dokažini pe ko ple delja.”<verse eid="MAT 11:19" /></para>
  <para style="s">O Isus ukorini e dizjen save na pokajinde pe</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 10:13-15">Lk 10,13–15</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 11:20" />Tegani o Isus lelja te ukorini e manušen taro dizja ano save ule but lesere čudesija so na pokajinde pe.<verse eid="MAT 11:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 11:21" />“Jao tumenđe, manušalen taro Horazin! Jao tumenđe, manušalen tari Vitsaida! Te oven ine čudesija maškaro manuša taro Tir hem taro Sidon save ule maškara tumende, pana angleder ka urjen pe ine ano šeja oto kanaj hem ka čhoren pepeo upro pumare šere sar te mothoven da kajinena pe. <verse eid="MAT 11:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 11:22" />Ali, vaćerava tumenđe: e manušenđe taro Tir hem taro Sidon ka ovel po lokhe ko dive oto baro sudo negoli tumenđe. <verse eid="MAT 11:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 11:23" />A tumen, manušalen taro Kafarnaum, na li đi o nebo ka vazden tumen? Đi o than e mulengoro isi te peren. Adalese so, te oven ine čudesija maškaro manuša tari Sodoma save ule maškara tumende, ka pokajinen pe ine hem i Sodoma ka ačhol ine đi avdive. <verse eid="MAT 11:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 11:24" />Ali, vaćerava tumenđe: e manušenđe tari Sodoma ka ovel po lokhe ko dive oto baro sudo negoli tumenđe.”<verse eid="MAT 11:24" /></para>
  <para style="s">O Čhavo mothoj e Dade hem dela odmor</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 10:21-22">Lk 10,21–22</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 11:25" />Tegani o Isus phenđa: “Hvalinava tut, Dade, Gospode e nebosoro hem e phuvjakoro, so garavđan akava okolendar kola pes dikhena sar mudronen hem džanden, a mothovđan okolenđe kolai sar čhavore. <verse eid="MAT 11:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 11:26" />Oja, Dade, ćerđan adava adalese so ađahar mangljan.<verse eid="MAT 11:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 11:27" />Mlo Dad sa muklja maje ko vasta. Niko na džanel e Čhave, sem o Dad; hem niko na džanel e Dade, sem o Čhavo hem okola kolenđe o Čhavo mangela te mothoj le.<verse eid="MAT 11:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 11:28" />Aven kora mande sare kola injen umorna hem kola akharena pharipe, hem me ka ločharav tumen. <verse eid="MAT 11:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 11:29" />Len o jaram mlo upra tumende hem sikljoven mandar, adalese so injum krotko hem ponizno ano vilo. Ađahar ka arakhen odmor tumare dušenđe. <verse eid="MAT 11:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 11:30" />Adalese soi mlo jaram lokho hem mlo pharipe nane pharo.”<verse eid="MAT 11:30" /></para>
  <chapter eid="MAT 11" />
  <chapter number="12" style="c" sid="MAT 12" />
  <para style="s">O Isus po baro hem oto savato</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 2:23-28">Mk 2,23–28</ref>; <ref loc="LUK 6:1-5">Lk 6,1–5</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 12:1" />Ko adava vreme o Isus ko jekh savato nakhino maškaro njive, a lesere učenici bokhalile hem lelje te čeden e đivesoro klaso hem te han le.<verse eid="MAT 12:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 12:2" />Kad dikhle adava o fariseja, phende lese: “Dikh, te učenici ćerena so palo Zakoni na tromal pe ko savato.”<verse eid="MAT 12:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 12:3" />A o Isus phenđa lenđe: “Na čitinđen li ano Sveto lil so ćerđa o David kad bokhalile ov hem okola so inele oleja? <verse eid="MAT 12:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 12:4" />Đerdinđa ano čher e Devlesoro, hem ov hem okola so inele oleja hale o posvetime maro savo na inele muklo te han on, nego samo o sveštenici. <verse eid="MAT 12:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 12:5" />Ili, na čitinđen li ano Zakoni so ko savato o sveštenici kandena ano Hram hem ađahar phagena o Zakoni, a palem, nane kriva? <verse eid="MAT 12:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 12:6" />A me phenava tumenđe: Akatei neko po baro oto Hram! <verse eid="MAT 12:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 12:7" />Te džanen ine so značini: ‘Po šukari maje te dikhav da injen milosrdna, nego te anen maje žrtven’, naka osudinen ine akalen kola nane kriva. <verse eid="MAT 12:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 12:8" />Adalese so me, o Čhavo e manušesoro, injum gospodari e savatesoro.”<verse eid="MAT 12:8" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari ko savato</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 3:1-6">Mk 3,1–6</ref>; <ref loc="LUK 6:6-11">Lk 6,6–11</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 12:9" />I adathar o Isus dželo ki lengiri sinagoga. <verse eid="MAT 12:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 12:10" />A adari inele jekh manuš kasoro vas inele šuko. O fariseja rodinde zako so te tužinen e Isuse, i pučle le: “Tromal pe li ko savato te sasljari pe?”<verse eid="MAT 12:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 12:11" />Ov phenđa lenđe: “Ko tumendar naka dolel hem te ikali ple jekhe bakre te pelo ani rupa ko savato? <verse eid="MAT 12:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 12:12" />A kobor o manuš po but vredini e bakrestar! Adalese, ko savato tromal pe te ćerel pe šukaripe.”<verse eid="MAT 12:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 12:13" />Tegani phenđa okole manušese: “Pružin to vas!” Ov ispružinđa plo vas hem lesoro vas ulo sasto sar soi o dujto. <verse eid="MAT 12:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 12:14" />A o fariseja iklile hem lelje te dogovorinen pe sar te mudaren e Isuse.<verse eid="MAT 12:14" /></para>
  <para style="s">O Isusi e Devlesoro birime sluga</para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 12:15" />A kad o Isus dodžanđa adava, cidinđa pe adathar. Palo leste džele but džene hem ov sasljarđa sa e nambormen maškar olende <verse eid="MAT 12:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 12:16" />hem upozorinđa len te na vaćeren averenđe koi ov. <verse eid="MAT 12:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 12:17" />Adaleja pherdilo adava so inele vaćerdo prekalo proroko Isaija:<verse eid="MAT 12:17" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 12:18" />“Ače o sluga mlo, kole birinđum.</para>
  <para style="q2" vid="MAT 12:18">Mlo volime, ano kolestei mli duša bahtali.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 12:18">Ka čhivav upro leste mle Duho</para>
  <para style="q2" vid="MAT 12:18">hem ov ka proglasini i pravda e nacijenđe.<verse eid="MAT 12:18" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 12:19" />Naka ćerel kavga ni ka vičini,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 12:19">naka šunđol lesoro glaso ko droma.<verse eid="MAT 12:19" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 12:20" />Ni i gazime trska naka phagel,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 12:20">ni ka mudari i jag e memeljakiri savi samo so nane te mudarđol</para>
  <para style="q2" vid="MAT 12:20">sa đikote na ćerela i pravda te pobedini.<verse eid="MAT 12:20" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 12:21" />Olese ano anav ka ovel i nada e nacijengiri!”<verse eid="MAT 12:21" /></para>
  <para style="s">O Isus kandela pe e Devlesere zoralipnaja, a na e bengesere</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 3:20-30">Mk 3,20–30</ref>; <ref loc="LUK 11:14-23">Lk 11,14–23</ref>; <ref loc="LUK 12:10">12,10</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 12:22" />Tegani ande anglo Isus jekhe manuše opsednutime demoneja, kova našti ine te dikhel hem te vaćeri. O Isus sasljarđa le hem o manuš lelja te vaćeri hem te dikhel. <verse eid="MAT 12:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 12:23" />I sare kola dikhle adava inele but zadivime hem pučle pe: “Te nane akava o Čhavo e Davidesoro?”<verse eid="MAT 12:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 12:24" />Kad šunde adava o fariseja, phende: “Akava ispudini e demonen e Veelzevulesere zoralipnaja, kovai e demonengoro šerutno.”<verse eid="MAT 12:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 12:25" />Ali o Isus džanđa lengere mislija, i phenđa lenđe: “Svako carstvo savoi ana peste podelime, ka ačhol pusto. I diz ili o čher savoi ana peste podelime ka perel. <verse eid="MAT 12:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 12:26" />Te o Sotoni e Sotone ispudini, ovi ana peste podelime. Sar onda lesoro carstvo ka ačhol? <verse eid="MAT 12:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 12:27" />A te me e Veelzevulesere zoralipnaja ispudinava e demonen, kasere zoralipnaja tumare učenici ispudinena len? Adalese on ka dokažinen tumenđe da na injen u pravu. <verse eid="MAT 12:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 12:28" />Ali te me e Devlesere Duhoja ispudinava e demonen, onda o carstvo e Devlesoro alo maškara tumende.<verse eid="MAT 12:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 12:29" />Ili, šaj li neko te đerdini ko čher e zorale manušesoro hem te čorel le, a angleder adalestar te na phandel le? Tegani ka šaj te čorel sa oto čher.<verse eid="MAT 12:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 12:30" />Ko nane mancar, ovi protiv mande. I ko na čedela mancar, ov čhorela. <verse eid="MAT 12:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 12:31" />Adalese vaćerava tumenđe: e manušenđe ka šaj te ovel oprostime svako greh hem hula, ali naka ovel lenđe oprostime i hula upro Sveto Duho. <verse eid="MAT 12:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 12:32" />I te vaćerđa neko lafi protiv o Čhavo e manušesoro, ka šaj te ovel lese oprostime. Ali te vaćerđa protiv o Sveto Duho, naka ovel lese oprostime ni ko akava sveto ni ko okova savo avela.<verse eid="MAT 12:32" /></para>
  <para style="s">O kaš hem lesoro plod</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 6:43-45">Lk 6,43–45</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 12:33" />Barjaren šukar kaš, i lesoro plod ka ovel šukar, ili barjaren bišukar kaš, i lesoro plod ka ovel bišukar, adalese so o kaš pendžari pe palo lesoro plod. <verse eid="MAT 12:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 12:34" />E sapengere čhavalen! Sar šaj tumen kola injen bišukar te vaćeren nešto šukar? Adalese so o muj vaćeri okova sojai o vilo pherdo. <verse eid="MAT 12:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 12:35" />E šukare manušestar ikljola šukaripe e šukaripnastar savoi ano leste, a e bišukare manušestar ikljola bišukaripe e bišukaripnastar savoi ano leste. <verse eid="MAT 12:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 12:36" />Ali phenava tumenđe: o manuša ka odgovorinen ko dive oto baro sudo zako svako čučo lafi savo vaćerena. <verse eid="MAT 12:36" /><verse number="37" style="v" sid="MAT 12:37" />Adalese so, palo te lafija ka ove opravdime ili osudime.”<verse eid="MAT 12:37" /></para>
  <para style="s">O Isus po baroi e Jonastar hem e Solomonestar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:11-12">Mk 8,11–12</ref>; <ref loc="LUK 11:29-32">Lk 11,29–32</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="38" style="v" sid="MAT 12:38" />Tegani nesave učitelja e Zakonestar hem nesave fariseja phende e Isusese: “Učitelju, mangaja te dikha nesavo znako tutar sar dokaz da injan e Devlestar.”<verse eid="MAT 12:38" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="39" style="v" sid="MAT 12:39" />A o Isus phenđa lenđe: “I bišukar hem i neverno generacija rodela znako, ali nisavo znako naka del pe laće sem adava so inele e prorokose e Jonase. <verse eid="MAT 12:39" /><verse number="40" style="v" sid="MAT 12:40" />Adalese so, sar so ‘o Jona trin dive hem trin raća inele ano vođi e bare maćhesoro’, ađahar hem me, o Čhavo e manušesoro, trin dive hem trin raća ka ovav ani phuv. <verse eid="MAT 12:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 12:41" />Ko dive oto baro sudo, o manuša kola živinde ani purani diz Niniva ka ušten protiv akaja generacija hem ka osudinen la, adalese so on pokajinde pe kad o Jona propovedinđa, a akatei tumencar neko po baro e Jonastar, a tumen pana na pokajinđen tumen! <verse eid="MAT 12:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 12:42" />Ko dive oto baro sudo, i carica koja angleder vladinđa ki južno phuv ka uštel protiv akaja generacija hem ka osudini la, adalese so tari durutni phuv ali te šunel e Solomonesiri mudrost, a akatei tumencar neko po baro e Solomonestar, a tumen na mangena te šunen!”<verse eid="MAT 12:42" /></para>
  <para style="s">Kad o bišukar duho palem irini pe</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 11:24-26">Lk 11,24–26</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="43" style="v" sid="MAT 12:43" />“Kad o bišukar duho ikljola taro manuš, džala ko šuke thana rodindoj kote šaj te odmorini. Kad na arakhi le, <verse eid="MAT 12:43" /><verse number="44" style="v" sid="MAT 12:44" />vaćeri: ‘Ka irinav man ko čher kotar ikliljum.’ I irinđa pe hem arakhlja o čher čučo, šulavdo hem namestime. <verse eid="MAT 12:44" /><verse number="45" style="v" sid="MAT 12:45" />Tegani džala hem lela peja efta avere duhen, po bišukaren pestar, i đerdinena ano adava manuš hem ačhovena adari. I ko kraj adale manušese ovela po bišukar nego angleder. Ađahar ka ovel hem akala bišukara generacijaja.”<verse eid="MAT 12:45" /></para>
  <para style="s">E Isusesiri čačikani porodica</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 3:31-35">Mk 3,31–35</ref>; <ref loc="LUK 8:19-21">Lk 8,19–21</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="46" style="v" sid="MAT 12:46" />Sar o Isus pana vaćeri ine e manušenđe, ale lesiri daj hem lesere phralja hem terdine avri mangindoj te vaćeren oleja. <verse eid="MAT 12:46" /><verse number="47" style="v" sid="MAT 12:47" />I neko phenđa lese: “Eče, ti daj hem te phralja terđovena avri. Mangena te vaćeren tuja.”<verse eid="MAT 12:47" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="48" style="v" sid="MAT 12:48" />A o Isus phenđa lese: “Koi mli daj hem koi mle phralja?” <verse eid="MAT 12:48" /><verse number="49" style="v" sid="MAT 12:49" />Tegani vasteja mothovđa nakoro ple učenici hem phenđa: “Ače mli daj hem mle phralja. <verse eid="MAT 12:49" /><verse number="50" style="v" sid="MAT 12:50" />Adalese so, svako kova ćerela i volja mle Dadesiri kovai ano nebo, ovi mlo phral, hem mli phen, hem mli daj.”<verse eid="MAT 12:50" /></para>
  <chapter eid="MAT 12" />
  <chapter number="13" style="c" sid="MAT 13" />
  <para style="s">O Isus vaćeri i priča oto sejači</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 4:1-9">Mk 4,1–9</ref>; <ref loc="LUK 8:4-8">Lk 8,4–8</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 13:1" />Ko adava dive o Isus iklilo taro čher hem dželo te bešel uzalo jezero te sikaj. <verse eid="MAT 13:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 13:2" />Sa edobor džene čedinde pe uzalo leste, i adalese đerdinđa ko čamco hem beštino, a o manuša terđona ine ki phuv uzalo jezero. <verse eid="MAT 13:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 13:3" />I but so vaćerđa lenđe ano priče, sar akaja:</para>
  <para style="p" vid="MAT 13:3">“Šunen! Iklilo o sejači te sejini. <verse eid="MAT 13:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 13:4" />I sar frdela ine o seme, nesave zrnja pele ko drom, i o čiriklja ale hem sa hale len. <verse eid="MAT 13:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 13:5" />A nesave pele ko than kote inele hari phuv upro bara, i odmah lelje te ikljon, adalese so na inele ani hor phuv. <verse eid="MAT 13:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 13:6" />Ali kad iklilo o zoralo kham, thabile hem šućile, adalese so na ine len baro koreno. <verse eid="MAT 13:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 13:7" />A nesave pele maškaro kare, i o kare barile hem tasavde len. <verse eid="MAT 13:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 13:8" />A nesave pele ki šukar phuv hem ande bijandipe – šel puti, šovardeš puti ili trijanda puti više adalestar so inele sejime. <verse eid="MAT 13:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 13:9" />Kas isi kana, nek šunel!”<verse eid="MAT 13:9" /></para>
  <para style="s">Sose o Isus vaćeri ano priče</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 4:10-12">Mk 4,10–12</ref>; <ref loc="LUK 8:9-10">Lk 8,9–10</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 13:10" />E Isusesere učenici ale koro leste hem pučle le: “Sose vaćereja e manušenđe ano priče?”<verse eid="MAT 13:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 13:11" />A ov phenđa lenđe: “Adalese soi tumenđe dindo te džanen o tajne oto carstvo e nebosoro, a olenđe nane dindo. <verse eid="MAT 13:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 13:12" />Adalese so, đijekhe kas isi džandipe, ka del pe lese pana hem ka ovel le but, a okole kas nane, ka lel pe lestar hem adava so isi le. <verse eid="MAT 13:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 13:13" />Adalese vaćerava lenđe ano priče, adalese so anglo jaćha na dikhena hem anglo kana na šunena ni na haljovena. <verse eid="MAT 13:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 13:14" />Ađahar upro lende pherđola o proroštvo e Isaijasoro:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:14">‘Ka šunen hem ka šunen,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:14">ali naka haljoven;</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:14">ka dikhen hem ka dikhen,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:14">ali naka pendžaren.<verse eid="MAT 13:14" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 13:15" />Adalese so akale manušengoro vilo ulo pharo,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:15">phareste šunena kanencar</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:15">hem phandle pumare jaćha,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:15">te na dikhen jaćhencar</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:15">hem te na šunen kanencar,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:15">a vileja te na haljoven.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:15">Adalese našti te irinen pe kora mande</para>
  <para style="q2" vid="MAT 13:15">te sasljarav len.’<verse eid="MAT 13:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 13:16" />Ali blago tumare jaćhenđe so dikhena hem blago tumare kanenđe so šunena. <verse eid="MAT 13:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 13:17" />Čače phenava tumenđe: But proroci hem pravednici edobor mangle te dikhen akava so tumen dikhena, ali na dikhle; hem mangle te šunen okova so tumen šunena, ali na šunde.”<verse eid="MAT 13:17" /></para>
  <para style="s">Sostar vaćeri i priča oto sejači</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 4:13-20">Mk 4,13–20</ref>; <ref loc="LUK 8:11-15">Lk 8,11–15</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 13:18" />“Šunen akana sostar vaćeri pe ani priča oto sejači: <verse eid="MAT 13:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 13:19" />Svakonese kova šunela o lafi oto carstvo e nebosoro, a na haljola le, avela o Bišukar hem čorela lestar okova soi lese sejime ano vilo. Adavai o than ko drom ko savoi sejime o zrnja. <verse eid="MAT 13:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 13:20" />A o than e barencar ko savoi sejime o zrnja, adavai okova kova šunela o lafi hem odmah lela le radosno. <verse eid="MAT 13:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 13:21" />Ali, adalese so nane le baro koreno ana peste, na trajini but. Kad avela i nevolja ili o progonstvo zbog o lafi, ov odmah otperela oti vera. <verse eid="MAT 13:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 13:22" />A o than maškaro kare ko savoi sejime o zrnja, adavai okova kova šunela o lafi, ali o brige akale dživdipnasere hem o zavodljivost e barvalipnasoro tasavena o lafi, i našti anel bijandipe. <verse eid="MAT 13:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 13:23" />A i šukar phuv ki savi sejime o zrnja, adavai okova kova šunela hem haljovela o lafi. Ov čače anela bijandipe – šel puti, šovardeš puti ili trijanda puti više adalestar so inele sejime.”<verse eid="MAT 13:23" /></para>
  <para style="s">Priča oto điv hem oto kukolj</para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 13:24" />O Isus dinđa len hem aver priča: “O carstvo e nebosoroi slično sar kad o manuš pese ki njiva sejinđa o šukar seme. <verse eid="MAT 13:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 13:25" />Ali, sar sare sovena ine, alo lesoro neprijatelj, sejinđa kukolj maškaro điv hem dželo. <verse eid="MAT 13:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 13:26" />A kad barilo o điv hem kad anđa bijandipe, dikhlilo hem o kukolj.<verse eid="MAT 13:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 13:27" />O sluge ale koro domaćini hem pučle le: ‘Gospodarona, ini tu sejinđan šukar seme tuće ki njiva? Kotar onda adava kukolj?’<verse eid="MAT 13:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 13:28" />A ov phenđa lenđe: ‘O neprijatelj adava ćerđa.’</para>
  <para style="p" vid="MAT 13:28">Tegani o sluge pučle le: ‘Mangeja li te dža te ikala o kukolj?’<verse eid="MAT 13:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 13:29" />A ov phenđa: ‘Na, adalese so tumen ko ikaliba o kukolj šaj te ikalen hem o điv. <verse eid="MAT 13:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 13:30" />Muken soduj te barjon đi ki žetva. I kad ka avel o vreme e čedibnasoro, ka phenav okolenđe kola čedena: Ikalen najangle o kukolj hem phanden le ko kupe te tharel pe, a o điv čeden hem čhiven le maje ki šupa.’ ”<verse eid="MAT 13:30" /></para>
  <para style="s">Priče oto zrno e gorušicakoro hem oto kvasco</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 4:30-34">Mk 4,30–34</ref>; <ref loc="LUK 13:18-21">Lk 13,18–21</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 13:31" />O Isus dinđa len hem aver priča: “O carstvo e nebosoroi slično e zrnose oti gorušica save o manuš lelja hem sejinđa pese ki njiva. <verse eid="MAT 13:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 13:32" />Ovi čače najtikoro oto sa semenja, ali kad barjola ovela po baro oto sa o biljke ki bašta, ovela kaš, i o čiriklja avena hem ćerena gnezdija upro lesere granke.”<verse eid="MAT 13:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 13:33" />Phenđa lenđe hem aver priča: “O carstvo e nebosoroi slično e kvascose save i đuvli lelja hem čhivđa ano but baro čaro vareja, i ov ćerđa sa o humer te uštel.”<verse eid="MAT 13:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 13:34" />Sa adava o Isus vaćerđa e manušenđe ano priče. Na vaćerđa lenđe ništa bizo priče. <verse eid="MAT 13:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 13:35" />Ađahar pherdilo okova soi vaćerdo prekalo proroko:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:35">“Mlo muj ka phravav ano priče,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 13:35">ka vaćerav okova soi garavdo pana taro ćeriba e svetosoro.”<verse eid="MAT 13:35" /></para>
  <para style="s">Sostar vaćeri i priča oto điv hem oto kukolj</para>
  <para style="p">
    <verse number="36" style="v" sid="MAT 13:36" />Tegani o Isus bičhalđa e manušen čhere, i đerdinđa ko čher. Lesere učenici ale koro leste hem phende: “Vaćer amenđe sostar vaćeri pe ani priča oto kukolj ki njiva.”<verse eid="MAT 13:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 13:37" />Ov phenđa lenđe: “Okova kova sejinđa o šukar semei o Čhavo e manušesoro, <verse eid="MAT 13:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 13:38" />a i njivai o sveto. O šukar semei o čhave e carstvosere, a o kukolj o čhave e Bišukaresere. <verse eid="MAT 13:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 13:39" />O neprijatelj kova sejinđa o kukolj – adavai o beng. I žetva – adavai o kraj e svetosoro, a okola kola čedena – adalai o anđelja.<verse eid="MAT 13:39" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="40" style="v" sid="MAT 13:40" />Sar so o kukolj ikali pe hem tharela pe, ađahar ka ovel hem ko kraj e svetosoro. <verse eid="MAT 13:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 13:41" />Me, o Čhavo e manušesoro, ka bičhalav mle anđelen te ikalen taro mlo carstvo sarijen kola ćerena averen te grešinen hem kola ćerena bišukaripe <verse eid="MAT 13:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 13:42" />hem ka frden len ani jagali peć, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh. <verse eid="MAT 13:42" /><verse number="43" style="v" sid="MAT 13:43" />Tegani o pravednici sar o kham ka sijajinen ano carstvo pumare Dadesoro. Kas isi kana, nek šunel!”<verse eid="MAT 13:43" /></para>
  <para style="s">Priča oto garavdo blago</para>
  <para style="p">
    <verse number="44" style="v" sid="MAT 13:44" />“O carstvo e nebosoroi sar o blago garavdo ki njiva. Kad o manuš arakhi le, palem garaj le hem radosno džala te biknel sa so isi le hem činela adaja njiva.”<verse eid="MAT 13:44" /></para>
  <para style="s">Priča oto dragoceno biseri</para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 13:45" />“Palem, o carstvo e nebosoroi sar kad o trgovco rodela šuže biserja. <verse eid="MAT 13:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 13:46" />Kad arakhi jekh dragoceno biseri, džala hem biknela sa so isi le hem činela le.”<verse eid="MAT 13:46" /></para>
  <para style="s">Priča oti mreža zako maćhe</para>
  <para style="p">
    <verse number="47" style="v" sid="MAT 13:47" />“Palem, o carstvo e nebosoroi sar i mreža frdimi ano jezero ani savi dolinde pe maćhe oti svako vrsta. <verse eid="MAT 13:47" /><verse number="48" style="v" sid="MAT 13:48" />Kad i mreža pherđola, o manuša ikalena la ki phuv. Tegani bešena hem e šukare maćhen čhivena ano čare, a e bišukaren frdena. <verse eid="MAT 13:48" /><verse number="49" style="v" sid="MAT 13:49" />Ađahar ka ovel hem ko kraj e svetosoro. Ka aven o anđelja hem ka ciden e bišukare manušen e pravednikonendar <verse eid="MAT 13:49" /><verse number="50" style="v" sid="MAT 13:50" />hem ka frden len ani jagali peć, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh. <verse eid="MAT 13:50" /><verse number="51" style="v" sid="MAT 13:51" />Haliljen li sa adava?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 13:51">On phende: “Oja.”<verse eid="MAT 13:51" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="52" style="v" sid="MAT 13:52" />A ov phenđa lenđe: “Adalese svako učitelj e Zakonestar kovai sikavdo oto carstvo e nebosoro – ovi sar o domaćini kova pestar ikali hem o nevo hem o purano blago.”<verse eid="MAT 13:52" /></para>
  <para style="s">E Isuse na prihvatinena ano Nazaret</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 6:1-6">Mk 6,1–6</ref>; <ref loc="LUK 4:16-30">Lk 4,16–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="53" style="v" sid="MAT 13:53" />Kad o Isus vaćerđa sa adala priče, dželo adathar <verse eid="MAT 13:53" /><verse number="54" style="v" sid="MAT 13:54" />hem alo ko than kaj barilo. Adari ki sinagoga sikavđa e manušen, a on divinde pe hem pučle: “Kotar lese adaja mudrost hem zoralipe te ćerel čudesija? <verse eid="MAT 13:54" /><verse number="55" style="v" sid="MAT 13:55" />Nane li akava e kaštarutnesoro čhavo? Nane li lesiri daj i Marija, a lesere phralja o Jakov, o Josif, o Simon hem o Juda? <verse eid="MAT 13:55" /><verse number="56" style="v" sid="MAT 13:56" />Hem nane li sa lesere phenja akate amencar? Kotar lese onda sa adava?”<verse eid="MAT 13:56" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="57" style="v" sid="MAT 13:57" />I na mangle te prihvatinen le.</para>
  <para style="p" vid="MAT 13:57">Tegani o Isus phenđa lenđe: “E prorokose dela pe čast ano sa o thana, sem lese ano than kaj barilo hem lese ano čher.”<verse eid="MAT 13:57" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="58" style="v" sid="MAT 13:58" />I na ćerđa but čudesija adari adalese so e manušen na ine vera.<verse eid="MAT 13:58" /></para>
  <chapter eid="MAT 13" />
  <chapter number="14" style="c" sid="MAT 14" />
  <para style="s">Meriba e Jovanesoro e Krstiteljesoro</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 6:14-29">Mk 6,14–29</ref>; <ref loc="LUK 9:7-9">Lk 9,7–9</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 14:1" />Ko adava vreme o Irod, o vladari e Galilejakoro, šunđa e Isusese <verse eid="MAT 14:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 14:2" />hem phenđa ple slugenđe: “Adavai o Jovan o Krstitelj! Uštino taro mule hem adalese šaj te ćerel adala čudesija!”<verse eid="MAT 14:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3-4" style="v" sid="MAT 14:3-4" />A o Irod phenđa adava adalese so angleder dolinđa e Jovane, phandlja le hem frdinđa le ano phandlipe, adalese so o Jovan phenela lese ine da na tromal te lel romnjaće e Irodijada, ple phralesere e Filipesere romnja.<verse eid="MAT 14:3-4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 14:5" />Manglja te mudari e Jovane, ali darandilo e narodostar, adalese so dikhle e Jovane sar proroko.<verse eid="MAT 14:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 14:6" />Ali kad inele e Irodesoro bijando dive, e Irodijadakiri čhaj čhelđa anglo gostija. Adava e Irodese but inele šukar. <verse eid="MAT 14:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 14:7" />Adalese halja sovli te del la sa so ka mangel.<verse eid="MAT 14:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 14:8" />A i daj pherđa la te vaćeri: “De man akate ko čaro o šero e Jovanesoro e Krstiteljesoro.”<verse eid="MAT 14:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 14:9" />E carose pelo žal, ali adalese so halja sovli anglo gostija naredinđa te ćeren pali lakiri volja, <verse eid="MAT 14:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 14:10" />i bičhalđa ple manušen te čhinen o šero e Jovanesoro ano phandlipe. <verse eid="MAT 14:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 14:11" />I ande lesoro šero ko čaro hem dinde le e čhajaće, a oj legarđa le pla dajaće. <verse eid="MAT 14:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 14:12" />I ale e Jovanesere učenici, lelje lesoro telo hem parunde le, i džele te vaćeren e Isusese so ulo.<verse eid="MAT 14:12" /></para>
  <para style="s">O Isus parvari više oto pandž hiljade manušen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 6:33-44">Mk 6,33–44</ref>; <ref loc="LUK 9:10-17">Lk 9,10–17</ref>; <ref loc="JHN 6:1-14">Jn 6,1–14</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 14:13" />Kad šunđa o Isus adava, dželo adathar čamcoja ko jekh čučo than, te ovel korkoro. Ali o manuša šunde adava hem taro dizja phirindoj džele palo leste. <verse eid="MAT 14:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 14:14" />Kad o Isus iklilo taro čamco, dikhlja bute manušen, pelo lese žal olenđe hem sasljarđa e nambormen maškar olende.<verse eid="MAT 14:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 14:15" />Kad lelja te perel i rat, nakhle đi leste lesere učenici hem phende: “Ko akava than ništa nane, a već perela i rat. Te muke ine e manušen te šaj džan ko gava te činenfse hajbnase.”<verse eid="MAT 14:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 14:16" />A o Isus phenđa lenđe: “Na valjani te džan. Den len tumen nešto hajbnase.”<verse eid="MAT 14:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 14:17" />On phende lese: “Akate isi amen samo pandž mare hem duj maćhe.”<verse eid="MAT 14:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 14:18" />A ov phenđa: “Anen maje adava akari.” <verse eid="MAT 14:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 14:19" />I naredinđa o manuša te bešen ki čar.</para>
  <para style="p" vid="MAT 14:19">Tegani lelja e pandže maren hem e duje maćhen, dikhlja nakoro nebo hem zahvalinđa e Devlese zako hajba. Phaglja o mare hem dinđa len ko ple učenici, a o učenici dinde len e manušenđe. <verse eid="MAT 14:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 14:20" />I sare hale đikote na čalile. Palo adava, dešu duj pherde korpe čedinde pe okolestar so ačhilo oto hajba. <verse eid="MAT 14:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 14:21" />A okola so hale inele đi ko pandž hiljade murša, bizo te dženen pe o đuvlja hem o čhavore.<verse eid="MAT 14:21" /></para>
  <para style="s">O Isus phirela upro pani</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 6:45-52">Mk 6,45–52</ref>; <ref loc="JHN 6:16-21">Jn 6,16–21</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 14:22" />I odmah palo adava o Isus terinđa e učenikonen te đerdinen ko čamco hem angleder oleste te džan ki aver strana oto jezero, đikote ov bičhali čhere e manušen. <verse eid="MAT 14:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 14:23" />Kad bičhalđa čhere e manušen, uštino ki gora, korkoro, te molini pe. Kad peli i rat, ov pana inele adari, korkoro. <verse eid="MAT 14:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 14:24" />A o čamco već inele dur e phuvjatar, hem lelje te khuven le o talasija, adalese so nakoro leste phudinđa i barval.<verse eid="MAT 14:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 14:25" />Đi sar maškaro trin hem šov o sati prekali rat, o Isus alo nakoro učenici phirindoj upro jezero. <verse eid="MAT 14:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 14:26" />Kad o učenici dikhle le sar phirela upro jezero, but darandile. Phende: “Adavai duho!” Hem oti dar lelje te vičinen.<verse eid="MAT 14:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 14:27" />Ali o Isus odmah phenđa lenđe: “Oven hrabra! Me injum. Ma daran!”<verse eid="MAT 14:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 14:28" />Ko adava, o Petar phenđa lese: “Gospode, te injan tu, naredin maje te avav kora tute upro pani!”<verse eid="MAT 14:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 14:29" />I o Isus phenđa lese: “Ava!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 14:29">O Petar iklilo taro čamco hem lelja te džal nakoro Isus phirindoj upro pani.<verse eid="MAT 14:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 14:30" />Ali kad dikhlja kobor zorali i barval, darandilo hem lelja te properel ano pani, i vičinđa: “Gospode, spasin man!”<verse eid="MAT 14:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 14:31" />O Isus odmah pružinđa plo vas hem dolinđa le, i phenđa lese: “Tikora verakere manušeja, sose sumnjinđan?”<verse eid="MAT 14:31" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 14:32" />I kad đerdinde ko čamco, i barval ačhili. <verse eid="MAT 14:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 14:33" />A o učenici ano čamco pele ko kočija anglo Isus hem phende: “Tu čače injan o Čhavo e Devlesoro!”<verse eid="MAT 14:33" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari e nambormen ano Genisaret</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 6:53-56">Mk 6,53–56</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 14:34" />I o Isus hem lesere učenici nakhle ki aver strana oto jezero, ki phuv e Genisaretakiri. <verse eid="MAT 14:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 14:35" />A kad o manuša taro adava than pendžarde e Isuse, sarijenđe taro sa adava krajo vaćerde so alo, i ande koro leste sa e nambormen. <verse eid="MAT 14:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 14:36" />Molinena le ine te mukel len samo te dolen pe upro lesere fostanesoro krajo. I ule saste sare kola dolinde pe.<verse eid="MAT 14:36" /></para>
  <chapter eid="MAT 14" />
  <chapter number="15" style="c" sid="MAT 15" />
  <para style="s">E puranengere adetija hem e Devlesere naredbe</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 7:1-13">Mk 7,1–13</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 15:1" />Tegani nesave fariseja hem učitelja e Zakonestar taro Jerusalim ale koro Isus hem pučle le: <verse eid="MAT 15:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 15:2" />“Sose te učenici phagena o adetija amare dadengere? Na thovena pumare vasta angleder o hajba!”<verse eid="MAT 15:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 15:3" />A o Isus pučlja len: “A sose tumen phagena e Devlesere naredbe zbog tumare adetija? <verse eid="MAT 15:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 15:4" />Adalese so o Devel phenđa: ‘Poštujin te dade hem te daja’ hem: ‘Ko dela armanja pe dade ili pe daja, nek ovel kaznime meribnaja.’ <verse eid="MAT 15:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 15:5" />A tumen phenena: ‘Ko vaćeri e dadese ili e dajaće: Sa soja šaj ine te pomožinav tut, već haljum sovli da adava ka dav sar daro e Devlese, <verse eid="MAT 15:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 15:6" />adava manuš na valjani te mothoj poštujiba ple dadese.’ Ađahar, zbog tumare adetija, ruminena e Devlesoro lafi.<verse eid="MAT 15:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 15:7" />Dujemujengere manušalen! Šukar o Isaija prorokujinđa tumendar:<verse eid="MAT 15:7" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 15:8" />‘Akala manuša poštujinena man samo mujeja,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 15:8">a lengoroi vilo dur mandar.<verse eid="MAT 15:8" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 15:9" />Džabe poštujinena man,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 15:9">adalese so sikavena o manušikane naredbe sar dai mlo sikaviba.’ ”<verse eid="MAT 15:9" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj so o manuša anglo Devel valjani te oven čista andral</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 7:14-23">Mk 7,14–23</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 15:10" />O Isus vičinđa kora peste e narodo hem phenđa lenđe: “Šunen hem haljoven: <verse eid="MAT 15:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 15:11" />Na meljari e manuše okova so đerdini lese ko muj, nego okova so ikljola taro lesoro muj – adava meljari e manuše.”<verse eid="MAT 15:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 15:12" />Tegani nakhle nakoro leste o učenici hem pučle le: “Džane li so o fariseja uvredinde pe kad šunde so phenđan?”<verse eid="MAT 15:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 15:13" />A ov phenđa lenđe: “Svako biljka sava na sadinđa mlo Dad kovai ano nebo, ka ovel ikaldi taro koreno. <verse eid="MAT 15:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 15:14" />Muken tumen olendar! Oni korore hem vođe e kororenđe. A te o kororo legari e korore, soduj ka peren ki rupa.”<verse eid="MAT 15:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 15:15" />O Petar phenđa lese: “Vaćer amenđe so mangljan te vaćere adala pričaja.”<verse eid="MAT 15:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 15:16" />A o Isus pučlja len: “Ni tumen li pana na haljovena? <verse eid="MAT 15:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 15:17" />Na dikhena li da sa so đerdini ko muj, džala ko vođi hem frdela pe avri taro telo? <verse eid="MAT 15:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 15:18" />Ali, okova so ikljola taro muj, avela taro vilo, hem adava meljari e manuše. <verse eid="MAT 15:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 15:19" />Adalese so taro vilo avena o bišukar mislija, o mudariba, o preljube, o blud, o čoriba, o hovavno svedočiba hem o hule. <verse eid="MAT 15:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 15:20" />Adava meljari e manuše, a o hajba bithovde vastencar na meljari e manuše.”<verse eid="MAT 15:20" /></para>
  <para style="s">I vera ano Isus e đuvljakiri koja nane Jevrejka</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 7:24-30">Mk 7,24–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 15:21" />I tegani o Isus dželo tari Galileja hem cidinđa pe ko krajo e tiresoro hem e sidonesoro.<verse eid="MAT 15:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 15:22" />I dikh, nesavi đuvli, Hanaanejka taro adava krajo, ali koro leste hem vičini ine: “Smilujin tut maje, Gospode, Čhaveja Davidesereja! Mli čhaj but patini, adalese soi opsednutime demoneja.”<verse eid="MAT 15:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 15:23" />Ali o Isus na phenđa laće nijekh lafi. I lesere učenici nakhle đi leste hem molinde le: “Vaćer laće te džal, adalese so džala pala amende hem vičini!”<verse eid="MAT 15:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 15:24" />A ov phenđa: “Bičhaldo injum te pomožinav samo e Izraelesere našalde bakrenđe.”<verse eid="MAT 15:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 15:25" />Ali oj nakhini đi o Isus, peli ko kočija anglo leste hem phenđa: “Gospode, pomožin maje!”<verse eid="MAT 15:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 15:26" />O Isus phenđa laće: “Nane šukar te lel pe o maro e čhavorendar hem te frdel pe e đuklorenđe.”<verse eid="MAT 15:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 15:27" />A oj phenđa: “Oja, Gospode, adalese so hem o đuklore hana o troške save perena taro astali lengere gospodarengoro.”<verse eid="MAT 15:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 15:28" />Tegani o Isus phenđa laće: “Bari ti vera, đuvlije! Nek ovel sar so mangeja.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 15:28">I lakiri čhaj odmah saslili.<verse eid="MAT 15:28" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari buten</para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 15:29" />O Isus dželo adathar hem alo đi e Galilejakoro jezero. Tegani uklinđa ki gora hem beštino adari te sikaj.<verse eid="MAT 15:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 15:30" />I but manuša ale koro leste hem pumencar ande e bangen, e kororen, e sakatimen, okolen so našti ine te vaćeren hem bute averen, i siđarena ine te čhiven len anglo lesere pre, a ov sasljarđa len.<verse eid="MAT 15:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 15:31" />I o manuša inele zadivime so dikhle so okola so našti ine te vaćeren da vaćerena, o sakatime sasljovena, o bange phirena hem o korore dikhena, i lelje te slavinen e Izraelesere Devle.<verse eid="MAT 15:31" /></para>
  <para style="s">O Isus parvari više oto štar hiljade manušen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:1-10">Mk 8,1–10</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 15:32" />A o Isus vičinđa kora peste ple učenikonen hem phenđa lenđe: “Pharo maje akale manušenđe. Trin divei mancar, a nane len so te han. Nako te bičhalav len čhere bokhalen, te na peren odrumal.”<verse eid="MAT 15:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 15:33" />O učenici pučle le: “Kaj te arakha dovoljno maro ko akava čučo than te da hajbnase sa edobor manušen?”<verse eid="MAT 15:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 15:34" />I o Isus pučlja len: “Kobor mare isi tumen?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 15:34">On phende: “Efta mare hem hari maćhe.”<verse eid="MAT 15:34" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="35" style="v" sid="MAT 15:35" />I o Isus naredinđa o narodo te bešel ki phuv. <verse eid="MAT 15:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 15:36" />Tegani lelja o efta mare hem e maćhen, zahvalinđa e Devlese, phaglja len hem dinđa len ko učenici, a o učenici dinde len e manušenđe. <verse eid="MAT 15:36" /><verse number="37" style="v" sid="MAT 15:37" />Sare hale hem čalile, hem efta pherde bare korpe čedinde pe okolestar so ačhilo oto hajba. <verse eid="MAT 15:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 15:38" />A okola so hale inele štar hiljade murša, bizo te dženen pe o đuvlja hem o čhavore.<verse eid="MAT 15:38" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="39" style="v" sid="MAT 15:39" />I o Isus bičhalđa e manušen čhere, đerdinđa ko čamco hem dželo ko krajo e magadanesoro.<verse eid="MAT 15:39" /></para>
  <chapter eid="MAT 15" />
  <chapter number="16" style="c" sid="MAT 16" />
  <para style="s">E verakere vođe rodena e Isusestar te dokažini pe</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:11-13">Mk 8,11–13</ref>; <ref loc="LUK 12:54-56">Lk 12,54–56</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 16:1" />I ale koro Isus nesave fariseja hem sadukeja hem iskušinde le ađahar so rodinde lestar znako taro nebo.<verse eid="MAT 16:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 16:2" />A ov phenđa lenđe: “Kad perela i rat, džanen te vaćeren: ‘Ka ovel šužo vreme, adalese soi o nebo lolo.’ <verse eid="MAT 16:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 16:3" />A ko sabale, vaćerena: ‘Avdive naka ovel šužo vreme, adalese soi o nebo lolo hem oblačno.’ O izgled e nebosoro džanen te pendžaren, a na džanen te pendžaren o znakija e divengere ano save živinena! <verse eid="MAT 16:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 16:4" />I bišukar hem i neverno generacija rodela znako, ali nisavo znako naka del pe laće sem adava so inele e prorokose e Jonase.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 16:4">I tegani ačhavđa len hem dželo.<verse eid="MAT 16:4" /></para>
  <para style="s">O Isus upozorini upro sikaviba e farisejengoro hem e sadukejengoro</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:14-21">Mk 8,14–21</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 16:5" />O učenici nakhine ki aver strana oto jezero, ali bisterde te legaren pumencar maro.<verse eid="MAT 16:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 16:6" />I o Isus phenđa lenđe: “Arakhen tumen taro kvasco e farisejengoro hem e sadukejengoro!”<verse eid="MAT 16:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 16:7" />A o učenici lelje te vaćeren maškara pumende: “Adava phenđa adalese so na anđam amencar maro.”<verse eid="MAT 16:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 16:8" />O Isus džanđa adava hem phenđa lenđe: “Tikora verakere manušalen, sose vaćerena maškara tumende adalestar so nane tumen maro? <verse eid="MAT 16:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 16:9" />Pana li na haljovena? Na setinena tumen li oto okola pandž mare zako pandž hiljade manuša hem kobor korpe čedinđen adalestar so ačhilo? <verse eid="MAT 16:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 16:10" />A okola efta mare zako štar hiljade manuša hem kobor bare korpe čedinđen? <verse eid="MAT 16:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 16:11" />Sar na haljovena da na vaćerđum tumenđe e marestar, nego te arakhen tumen taro kvasco e farisejengoro hem e sadukejengoro?”<verse eid="MAT 16:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 16:12" />Tegani halile da o Isus na vaćerđa lenđe te arakhen pe taro kvasco zako maro, nego taro sikaviba e farisejengoro hem e sadukejengoro.<verse eid="MAT 16:12" /></para>
  <para style="s">O Petar phenela dai o Isus o Hrist</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:27-30">Mk 8,27–30</ref>; <ref loc="LUK 9:18-21">Lk 9,18–21</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 16:13" />Kad o Isus alo ko krajo e Filipesere Cezarejakoro, pučlja ple učenikonen: “So phenena o manuša, ko injum me, o Čhavo e manušesoro?”<verse eid="MAT 16:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 16:14" />On phende lese: “Nesave manuša phenena da tu injan o Jovan o Krstitelj, a avera phenena da tu injan o Ilija, a nesave avera da tu injan o Jeremija ili jekh oto avera proroci.”<verse eid="MAT 16:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 16:15" />Tegani o Isus pučlja len: “A so tumen phenena, ko injum me?”<verse eid="MAT 16:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 16:16" />O Simon o Petar phenđa: “Tu injan o Hrist, o Čhavo e dživde Devlesoro!”<verse eid="MAT 16:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 16:17" />O Isus phenđa lese: “Bahtalo injan Simone, čhaveja e Jonasereja, adalese so adava na mothovđa će o manuš, nego mlo Dad, kovai ano nebo. <verse eid="MAT 16:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 16:18" />A me phenava će: Tu injan o Petar, hem ki adaja stena ka vazdav mli Khanđiri, hem o udara e Hadesere naka šaj prelen la. <verse eid="MAT 16:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 16:19" />Ka dav tut o ključija e nebosere carstvostar, i sa so phandeja ki phuv, ka ovel phandlo ko nebo, hem sa so ka phrave ki phuv, ka ovel phravdo ko nebo.”<verse eid="MAT 16:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 16:20" />Tegani zorale naredinđa e učenikonenđe te na vaćeren nikase dai ov o Hrist.<verse eid="MAT 16:20" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri ple meribnastar</para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 16:21" />Otegani o Isus lelja te mothoj e učenikonenđe so valjani te džal ko Jerusalim hem but te patini e starešinendar, e šerutne sveštenikonendar hem e učiteljendar e Zakonestar, hem te ovel mudardo hem o trito dive te uštel taro mule.<verse eid="MAT 16:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 16:22" />I o Petar cidinđa le ki strana hem lelja te ukorini le vaćerindoj: “Te na del o Devel, Gospode! Nikad naka ovel tuće adava!”<verse eid="MAT 16:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 16:23" />A o Isus irinđa pe nakoro leste hem phenđa lese: “Dža mandar, Sotone! Terđoveja maje ko drom, adalese so na razmislineja devlikane, nego manušikane.”<verse eid="MAT 16:23" /></para>
  <para style="s">Sar te ovel pe e Isusesoro učeniko</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 8:31-9:1">Mk 8,31–9,1</ref>; <ref loc="LUK 9:22-27">Lk 9,22–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 16:24" />Tegani o Isus phenđa ple učenikonenđe: “Ko mangela te džal pala mande, mora te ačhaj pe ple dživdipnastar hem te lel plo krsto hem te phirel pala mande. <verse eid="MAT 16:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 16:25" />Adalese so, ko mangela te spasini plo dživdipe, ka našali le, a ko našali plo dživdipe zbog mande, ka arakhi le. <verse eid="MAT 16:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 16:26" />So vredini e manušese hem sa i phuv te ovel olesiri, a našali plo dživdipe? So o manuš šaj te del sar zamena zako plo dživdipe? <verse eid="MAT 16:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 16:27" />Adalese so me, o Čhavo e manušesoro, sigate ka avav ani slava mle Dadesiri, mle anđelencar hem tegani ka irinav sarijenđe palo lengere delja.<verse eid="MAT 16:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 16:28" />Čače vaćerava tumenđe, isi nesave akate maškara tumende kola naka meren đikote na dikhena e Čhave e manušesere sar avela ple carstvoja.”<verse eid="MAT 16:28" /></para>
  <chapter eid="MAT 16" />
  <chapter number="17" style="c" sid="MAT 17" />
  <para style="s">E Isusesiri slava mothovela pe ki gora anglo trin učenici</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:2-13">Mk 9,2–13</ref>; <ref loc="LUK 9:28-36">Lk 9,28–36</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 17:1" />Palo šov dive, o Isus lelja peja e Petre, e Jakove hem lesere phrale e Jovane hem uklinđa olencar ki jekh uči gora, kote inele korkore. <verse eid="MAT 17:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 17:2" />Adari o Isus ulo averčhane anglo lende: lesoro muj sijajinđa sar o kham, a lesere šeja ule parne sar o svetlost. <verse eid="MAT 17:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 17:3" />I otojekhvar iklile anglo lende o Mojsije hem o Ilija hem lelje te vaćeren e Isuseja.<verse eid="MAT 17:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 17:4" />A o Petar phenđa e Isusese: “Gospode, šukari amenđe so injam akate. Te mangeja, ka ćerav akate trin šatorja: jekh tuće, jekh e Mojsijase hem jekh e Ilijase.”<verse eid="MAT 17:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 17:5" />Sar vaćeri ine adava, učharđa len jekh sjajno oblako hem taro oblako šundilo glaso savo vaćerđa: “Akavai mlo Čhavo o volime. Oleja injum bahtalo. Ole šunen!”<verse eid="MAT 17:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 17:6" />Kad o učenici šunde adava, pele mujeja đi phuv hem but darandile.<verse eid="MAT 17:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 17:7" />I o Isus alo đi lende, čhivđa ple vasta upro lende hem phenđa lenđe: “Ušten hem ma daran!”<verse eid="MAT 17:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 17:8" />A kad vazdinde pumare šere, na dikhle nikas sem e Isuse.<verse eid="MAT 17:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 17:9" />I sar huljena ine tari gora, o Isus naredinđa lenđe nikase te na vaćeren so dikhle sa đikote ov, o Čhavo e manušesoro, na uštela taro mule.<verse eid="MAT 17:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 17:10" />O učenici pučle le: “Sose onda o učitelja e Zakonestar vaćerena da prvo o Ilija valjani te avel?”<verse eid="MAT 17:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 17:11" />A o Isus phenđa lenđe: “Čače prvo o Ilija avela hem palem ka čhivel sa than thaneja. <verse eid="MAT 17:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 17:12" />Ali phenava tumenđe: o Ilija već alo, ali on na pendžarde le, nego ćerde oleja sar olenđe manglja pe. Ađahar hem o Čhavo e manušesoro ka patini olendar.”<verse eid="MAT 17:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 17:13" />Tegani o učenici halile so adava vaćerđa lenđe e Jovanestar e Krstiteljestar.<verse eid="MAT 17:13" /></para>
  <para style="s">O Isus ikali e demone e čhavorestar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:14-29">Mk 9,14–29</ref>; <ref loc="LUK 9:37-43">Lk 9,37–43</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 17:14" />Kad ale koro narodo, nakhlo đi o Isus jekh manuš, pelo ko kočija anglo leste <verse eid="MAT 17:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 17:15" />hem phenđa lese: “Gospode, smilujin tut mle čhavese. Adalese so isi le epilepsija hem but mučini pe hem but puti perela ani jag hem ano pani. <verse eid="MAT 17:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 17:16" />Anđum le ko te učenici, ali on našti ine te sasljaren le.”<verse eid="MAT 17:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 17:17" />A o Isus phenđa: “O, biverakiri hem rumimi generacijo! Pana kobor valjani te ovav tumencar? Pana kobor valjani te trpinav tumen? Anen adale čhavore akari!”<verse eid="MAT 17:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 17:18" />Tegani o Isus naredinđa e demonese te ikljol e čhavorestar, hem iklilo, a o čhavoro ko adava momenti saslilo.<verse eid="MAT 17:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 17:19" />Tegani o učenici ale đi o Isus, inele korkore, hem pučle le: “Sose amen našti ine te ispudina e demone?”<verse eid="MAT 17:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 17:20" />A o Isus phenđa lenđe: “Adalese so injen tikora verakere manuša. Čače vaćerava tumenđe: te ovel tumen ine vera sar zrno oti gorušica, ka phenen ine akala goraće: ‘Nakh akatar adari’, hem oj ka nakhel ine. Hem ništa naka ovel tumenđe ine nemoguće. <verse eid="MAT 17:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 17:21" />[Ali, akaja vrsta ispudini pe samo molitvaja hem postibnaja.]”<verse eid="MAT 17:21" /></para>
  <para style="s">O Isus dujto puti vaćeri ple meribnastar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:30-32">Mk 9,30–32</ref>; <ref loc="LUK 9:43-45">Lk 9,43–45</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 17:22" />I kad čedinde pe ani Galileja, o Isus phenđa ple učenikonenđe: “Me, o Čhavo e manušesoro, sigate ka ovav predime ano vasta e bišukare manušengere. <verse eid="MAT 17:22" /><verse number="23" style="v" sid="MAT 17:23" />Ka mudaren man, ali o trito dive ka uštav taro mule.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 17:23">I o učenici but rastužinde pe.<verse eid="MAT 17:23" /></para>
  <para style="s">O Isus platini e hramesoro porez</para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 17:24" />Kad resle ano Kafarnaum, ale koro Petar okola so čedena e hramesoro porez savo inele duj drahme, hem pučle le: “Tumaro li učitelj na platini e hramesoro porez?”<verse eid="MAT 17:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 17:25" />O Petar phenđa lenđe: “Platini!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 17:25">I kad o Petar đerdinđa ko čher, o Isus angleder olestar lelja te vaćeri hem pučlja le: “So mislineja, Simone, kastar e phuvjakere carija čedena i carina ili o porez? Pumare ili averengere čhavendar?”<verse eid="MAT 17:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 17:26" />O Petar phenđa: “Averengere čhavendar.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 17:26">Tegani o Isus phenđa: “Znači, o čhave na valjani te platinen. <verse eid="MAT 17:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 17:27" />Ali, sar te na uvredina len, dža ko jezero hem frde i udica. Phrav o muj e prvone maćhesoro save ka dole hem andre ka arakhe jekh kovanica oto štar drahme. Le la hem platin lenđe o porez maje hem tuće.”<verse eid="MAT 17:27" /></para>
  <chapter eid="MAT 17" />
  <chapter number="18" style="c" sid="MAT 18" />
  <para style="s">O poniznai najbare ano carstvo e nebosoro</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:33-37">Mk 9,33–37</ref>; <ref loc="LUK 9:46-48">Lk 9,46–48</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 18:1" />Tegani o učenici ale koro Isus hem pučle le: “Koi, onda, najbaro ano carstvo e nebosoro?”<verse eid="MAT 18:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 18:2" />O Isus vičinđa kora peste jekhe čhavore, čhivđa le maškar olende <verse eid="MAT 18:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 18:3" />hem phenđa: “Čače vaćerava tumenđe, te na obratinđen tumen hem te na uljen sar o čhavore, naka đerdinen ko carstvo e nebosoro. <verse eid="MAT 18:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 18:4" />Adalese, ano carstvo e nebosoroi najbaro okova kova ovela ponizno sar akava čhavoro. <verse eid="MAT 18:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 18:5" />I svako kova primini jekhe esavke čhavore zbog maje, man primini.”<verse eid="MAT 18:5" /></para>
  <para style="s">O Isus upozorini da o iskušenja ka aven</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 9:42-48">Mk 9,42–48</ref>; <ref loc="LUK 17:1-2">Lk 17,1–2</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 18:6" />“Te neko ćerela jekhe akale najtikore manušendar, kola verujinena ana mande, te perel ano greh, po šukar ka ovel lese ine ki men te ovel lese phandlo baro bar hem te ovel tasavdo ano hor e moresoro.<verse eid="MAT 18:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 18:7" />Jao e manušenđe oto sveto adalese so ćerena te perel pe ano greh. O iskušenja mora te aven, ali jao e manušese prekala kaste avena! <verse eid="MAT 18:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 18:8" />Te to vas ili to pro legari tut ko greh, čhin le hem frde le tutar. Po šukari će te đerdine ko večno dživdipe sakatime ili bango nego te oven tut soduj vasta ili pre, a te ove frdime ani večno jag. <verse eid="MAT 18:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 18:9" />Te ti jakh legari tut ko greh, ikal la hem frde la tutar. Po šukari će te đerdine ko večno dživdipe samo jekha jakhaja nego te oven tut soduj jaćha, a te ove frdime ano jagalo pakao.<verse eid="MAT 18:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 18:10" />Pazinen te na dikhen po tele nijekhe akale najtikore manušendar. Adalese so, vaćerava tumenđe, lengere anđelja ko nebo stalno terđovena anglo mlo Dad, kovai ano nebo. <verse eid="MAT 18:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 18:11" />[Adalese so me, o Čhavo e manušesoro, aljum te spasinav e našalden.]”<verse eid="MAT 18:11" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri i priča oto našaldo bakro</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 15:3-7">Lk 15,3–7</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 18:12" />“So mislinena: te nesave manuše isi šel bakre i jekh olendar našalđola, so ka ćerel? Ka ačhaj e enjavardešu enjen ko gore hem ka džal te rodel e našalde bakre. <verse eid="MAT 18:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 18:13" />I te arakhlja le, čače vaćerava tumenđe, više ka radujini pe olese nego okole enjavardešu enjenđe save na našaldile. <verse eid="MAT 18:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 18:14" />Ađahar ni tumaro Dad, kovai ano nebo, na mangela nijekh akale najtikore manušendar te našalđol.”<verse eid="MAT 18:14" /></para>
  <para style="s">Sar te ćerel pe e vernikonencar kad ćerena greh</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 17:3">Lk 17,3</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 18:15" />“Te to phral ćerela greh premala tute, dža korkoro hem vaćer lese ko so grešinđa. Te šunđa tut, zadobinđan te phrale. <verse eid="MAT 18:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 18:16" />Te na šunđa tut, legar tuja pana jekhe ili dujen, te šaj ‘palo svedočiba duje ili trine svedokonengoro dokažini pe svako stvaro.’ <verse eid="MAT 18:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 18:17" />Te na mangela te šunel ni olen, vaćer e khanđirjaće. A te na mangela te šunel ni e khanđirja, dikh le sar okole kova na džanel e Devlese ili sar cariniko.<verse eid="MAT 18:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 18:18" />Čače vaćerava tumenđe, sa so phandena ki phuv, ka ovel phandlo ano nebo, hem sa so phravena ki phuv, ka ovel phravdo ano nebo.<verse eid="MAT 18:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 18:19" />A vaćerava tumenđe hem akava: sa so duj džene tumendar ki phuv sar jekh rodena, mlo Dad, kovai ano nebo, ka del len adava. <verse eid="MAT 18:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 18:20" />Adalese so, kotei duj ili trin džene čedime ano mlo anav, me injum adari maškar olende.”<verse eid="MAT 18:20" /></para>
  <para style="s">O Isus sikaj e učenikonen te oprostinen oto vilo</para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 18:21" />Tegani o Petar nakhlo đi o Isus hem pučlja le: “Gospode, kobor puti te oprostinav mle phralese kova grešini premala mande? Đi efta puti?”<verse eid="MAT 18:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 18:22" />O Isus phenđa lese: “Vaćerava će, na efta puti, nego eftavardeš puti po efta!<verse eid="MAT 18:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 18:23" />Ače sose: O carstvo e nebosoroi slično e carose kova odlučinđa te rešini o računja ple slugencar. <verse eid="MAT 18:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 18:24" />Kad lelja te dženel, ande anglo leste jekhe kova dugujini lese ine deš hiljade kese zlatoja. <verse eid="MAT 18:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 18:25" />Adalese so na inole te irini lese adava, o caro naredinđa adale sluga, lese romnja, e čhaven hem sa so inole te biknen hem ađahar te irini pe lese o dugo.<verse eid="MAT 18:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 18:26" />Tegani o sluga pelo mujeja đi phuv anglo leste hem phenđa: ‘Ov strpljivo mancar hem sa ka irinav će.’ <verse eid="MAT 18:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 18:27" />E carose pelo žal olese, oprostinđa lese o dugo hem muklja le.<verse eid="MAT 18:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 18:28" />Ali kad adava sluga iklilo, reslja jekhe ple amale, avere sluga, kova dugujini lese ine šel srebrna kovanice. Dolinđa le hem lelja te tasavel le, vaćerindoj: ‘Irin maje o dugo!’<verse eid="MAT 18:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 18:29" />Tegani lesoro amal pelo mujeja đi phuv anglo leste hem molinđa le, vaćerindoj: ‘Ov strpljivo mancar hem ka irinav će.’ <verse eid="MAT 18:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 18:30" />Ali ov na manglja te adžićeri, nego dželo hem frdinđa ple amale ko phandlipe đikote na irini o dugo.<verse eid="MAT 18:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 18:31" />Kad lesere amala, o avera sluge, dikhle so ulo, but ine lenđe pharo, i džele hem vaćerde e carose sa so ulo.<verse eid="MAT 18:31" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 18:32" />Tegani o caro vičinđa kora peste e sluga kase oprostinđa o dugo hem phenđa lese: ‘Bišukar slugo! Oprostinđum će sa okova dugo, adalese so molinđan man! <verse eid="MAT 18:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 18:33" />Na valjanđan li hem tu te ove milosrdno te amalese sar so me injumle milosrdno tuće?’ <verse eid="MAT 18:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 18:34" />I o caro holjanđa, i dinđa le ko manuša kola ka mučinen le đikote na irini lese sa o dugo.<verse eid="MAT 18:34" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="35" style="v" sid="MAT 18:35" />Ađahar hem mlo Dad, kovai ano nebo, ka ćerel tumencar te na oprostinđen tumare phralese oto sa o vilo.”<verse eid="MAT 18:35" /></para>
  <chapter eid="MAT 18" />
  <chapter number="19" style="c" sid="MAT 19" />
  <para style="s">O Isus sikaj te na ačhaj o rom pe romnja</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:1-12">Mk 10,1–12</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 19:1" />I kad o Isus završinđa ple vaćeribnaja, dželo tari Galileja ko krajo e judejakoro ki aver strana oti len Jordan. <verse eid="MAT 19:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 19:2" />Palo leste džele but džene hem ov adari sasljarđa e nambormen maškaro lende.<verse eid="MAT 19:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 19:3" />I ale koro Isus nesave fariseja mangindoj te iskušinen le, i pučle le: “Tromal li o rom te ačhaj pe romnja zako bilo so?”<verse eid="MAT 19:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 19:4" />Ov phenđa lenđe: “Na čitinđen li ano Sveto lil da ko anglunipe o Stvoritelj ‘ćerđa murše hem đuvlja’? <verse eid="MAT 19:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 19:5" />Hem so phenđa: ‘Adalese o manuš ka ačhaj pe dade hem pe daja hem ka ovel jekh pe romnjaja, hem on duj ka oven jekh telo.’ <verse eid="MAT 19:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 19:6" />Ađahar, on nane više duj, nego jekh telo. Adalese, o manuš te na rastavini okolen so o Devel ćerđa te oven jekh!”<verse eid="MAT 19:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 19:7" />Tegani on pučle le: “Sose onda o Mojsije naredinđa o rom te del pe romnjaće lil oto rastaviba kad ačhaj la?”<verse eid="MAT 19:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 19:8" />O Isus phenđa lenđe: “O Mojsije muklja tumenđe te šaj ačhaven tumare romnjen adalese so injen šerale, ali ko anglunipe na inele ađahar. <verse eid="MAT 19:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 19:9" />Ali me vaćerava tumenđe: te neko ačhaj pe romnja, sem zbog olakoro blud, i lela avera, ćerela preljuba.”<verse eid="MAT 19:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 19:10" />Tegani lesere učenici phende: “Tei ađahar maškaro rom hem i romni, ondai po šukar te na ženini pe manuš.”<verse eid="MAT 19:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 19:11" />A o Isus phenđa lenđe: “Našti adava tumaro lafi sare te prihvatinen, nego samo okola kolenđei dindo. <verse eid="MAT 19:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 19:12" />Adalese so isi manuša kola bijandile nesposobna zaki ženidba. Isi hem okola kolen o manuša ćerde te oven nesposobna zaki ženidba. A isi hem okola kola, zbog o carstvo e nebosoro, korkore na mangena te ženinen pe. Ko šaj akava te prihvatini, nek prihvatini.”<verse eid="MAT 19:12" /></para>
  <para style="s">O carstvo e Devlesoroi okolenđe kolai ponizna sar o čhavore</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:13-16">Mk 10,13–16</ref>; <ref loc="LUK 18:15-17">Lk 18,15–17</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 19:13" />Tegani o manuša ande anglo Isus pumare čhavoren te čhivel ple vasta upro lende hem te molini pe, a o učenici braninde lenđe.<verse eid="MAT 19:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 19:14" />A o Isus phenđa: “Muken e čhavoren te aven kora mande hem ma braninen lenđe, adalese so esavkenđe pripadini o carstvo e nebosoro!”<verse eid="MAT 19:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 19:15" />I čhivđa ple vasta upro lende hem blagoslovinđa len, a palo adava dželo adathar.<verse eid="MAT 19:15" /></para>
  <para style="s">Pharoi e barvalenđe te đerdinen ko carstvo e Devlesoro</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:17-31">Mk 10,17–31</ref>; <ref loc="LUK 18:18-30">Lk 18,18–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 19:16" />I dikh, alo koro Isus nesavo manuš hem pučlja le: “Učitelju, savo šukaripe valjani te ćerav te ovel man o večno dživdipe?”<verse eid="MAT 19:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 19:17" />A o Isus phenđa lese: “Sose pučeja man adalestar soi šukar? Isi samo jekh kovai šukar – o Devel! Ali te mangljan te đerdine ko dživdipe, ićer o naredbe!”<verse eid="MAT 19:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 19:18" />Ov pučlja: “Save?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 19:18">A o Isus phenđa: “Akala: ‘Ma mudar’, ‘Ma ćer preljuba’, ‘Ma čor’, ‘Ma svedočin hovavne’, <verse eid="MAT 19:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 19:19" />‘Poštujin te dade hem te daja’ hem ‘Volin te pašutne sar korkore tut.’ ”<verse eid="MAT 19:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 19:20" />O terno manuš phenđa lese: “Sa adava ićerđum. So valjani pana te ćerav?”<verse eid="MAT 19:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 19:21" />O Isus phenđa lese: “Te mangljan te ove savršeno, dža hem biknin so isi tut, a o pare de e čororenđe i ka ovel tut barvalipe ano nebo. Tegani ava hem phir pala mande.”<verse eid="MAT 19:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 19:22" />A kad o terno manuš šunđa adava, rastužisalo hem dželo, adalese so na manglja te biknel plo baro barvalipe.<verse eid="MAT 19:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 19:23" />Tegani o Isus phenđa ple učenikonenđe: “Čače vaćerava tumenđe, phareste o barvalo ka đerdini ko carstvo e nebosoro. <verse eid="MAT 19:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 19:24" />I palem vaćerava tumenđe: Po lokhei e kamilaće te nakhel maškaro kan e suvjakoro nego e barvalese te đerdini ko carstvo e Devlesoro.”<verse eid="MAT 19:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 19:25" />Kad šunde adava, o učenici ule but začudime, i pučle: “Ko onda šaj te ovel spasime?”<verse eid="MAT 19:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 19:26" />O Isus dikhlja len šukar, i phenđa: “E manušenđe adava nane moguće, ali e Devlese sai moguće.”<verse eid="MAT 19:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 19:27" />Tegani o Petar phenđa: “Ače, amen sa ačhavđam te dža pala tute. So, onda, ka dobina adalese?”<verse eid="MAT 19:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 19:28" />A o Isus phenđa lenđe: “Čače vaćerava tumenđe, ko nevo sveto, kad me, o Čhavo e manušesoro, ka bešav ko mlo slavno tron, tumen kola dželjen pala mande ka bešen ko dešu duj tronja te sudinen upro dešu duj plemija e Izraelesere. <verse eid="MAT 19:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 19:29" />A svako kova zbog maje ačhavđa o čhera, ili e phraljen, ili e phenjen, ili e dade, ili e daja, ili e romnja, ili e čhaven, ili o njive, ka dobini šel puti više hem ka nasledini o večno dživdipe. <verse eid="MAT 19:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 19:30" />Ali, but okola kolai akana prva tegani ka oven zadnja, a okola kolen akate dikhena sar zadnjonen adari ka oven prva.”<verse eid="MAT 19:30" /></para>
  <chapter eid="MAT 19" />
  <chapter number="20" style="c" sid="MAT 20" />
  <para style="s">O Isus vaćeri i priča savi mothoj e Devlesiri darežljivost</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 20:1" />“Adalese so, o carstvo e nebosoroi slično e domaćinese kova rano sabale iklilo te rodel bućarnen te ćeren buti ano lesoro vinograd. <verse eid="MAT 20:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 20:2" />Dogovorinđa pe e bućarnencar te del len po jekh denari, so inele plata zako jekh dive, i bičhalđa len pese ko vinograd.<verse eid="MAT 20:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 20:3" />Kad inele đi sar enja o sati, palem iklilo avri hem dikhlja averen sar terđovena ko trg bizi buti, <verse eid="MAT 20:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 20:4" />i phenđa lenđe: ‘Džan hem tumen ko mlo vinograd, a me ka platinav tumenđe pravedno.’ <verse eid="MAT 20:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 20:5" />I on džele.</para>
  <para style="p" vid="MAT 20:5">A ov palem iklilo đi sar ko dešu duj o sati, hem đi sar ko trin o sati, hem ćerđa isto ađahar. <verse eid="MAT 20:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 20:6" />Kad inele đi sar pandž o sati, palem iklilo hem arakhlja averen sar terđovena hem pučlja len: ‘Sose sa akava dive terđovena akate bizi buti?’<verse eid="MAT 20:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 20:7" />On phende lese: ‘Adalese so niko na dinđa amen buti.’</para>
  <para style="p" vid="MAT 20:7">A ov phenđa lenđe: ‘Džan hem tumen ko mlo vinograd.’<verse eid="MAT 20:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 20:8" />Kad peli i rat, o gospodari e vinogradesoro phenđa ple manušese kova inele upreder o bućarne: ‘Vičin e bućarnen hem platin len počindoj oto okola kola ale zadnja, i đi okola kola ale prva.’<verse eid="MAT 20:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 20:9" />Ađahar ale o bućarne so lelje te ćeren buti ko pandž o sati, hem svako olendar priminđa po jekh denari. <verse eid="MAT 20:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 20:10" />Kad ale okola kola prva lelje te ćeren buti, mislinde da on ka priminen više, ali hem on priminde po jekh denari. <verse eid="MAT 20:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 20:11" />Kad lelje o pare, lelje te buninen pe protiv o domaćini vaćerindoj: <verse eid="MAT 20:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 20:12" />‘Akala zadnja ćerde buti samo jekh sati, a tu platinđan len kobor hem amen kola sa akava dive ćerđam phari buti hem thabiljam ko kham!’<verse eid="MAT 20:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 20:13" />A o domaćini jekhese olendar phenđa: ‘Amala, me na hovavđum tut. Tu dogovorinđan tut mancar te ćere buti zako jekh denari. <verse eid="MAT 20:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 20:14" />Le ti plata hem dža, a me akalese soi zadnjo mangava te dav edobor kobor hem tuće. <verse eid="MAT 20:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 20:15" />Nane li man pravo mle parencar te ćerav so me mangava? Ili tu injan ljubomorno so me injum šukar premalo lende?’<verse eid="MAT 20:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 20:16" />Ađahar okola kolai akana zadnja tegani ka oven prva, a okola kolen akate dikhena sar prvonen adari ka oven zadnja.”<verse eid="MAT 20:16" /></para>
  <para style="s">O Isus trito puti vaćeri ple meribnastar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:32-34">Mk 10,32–34</ref>; <ref loc="LUK 18:31-34">Lk 18,31–34</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 20:17" />Sar džala ine nakoro Jerusalim, o Isus cidinđa ki strana e dešu duje učenikonen hem odrumal phenđa lenđe: <verse eid="MAT 20:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 20:18" />“Ače, ukljaja nakoro Jerusalim. Adari man, e Čhave e manušesere, o manuša ka den ko šerutne sveštenici hem ko učitelja e Zakonestar, hem on ka osudinen man ko meriba. <verse eid="MAT 20:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 20:19" />Tegani ka den man ko manuša kola nane Jevreja te maren muj mancar, te šibinen man hem te čhiven man ko krsto. Ali o trito dive ka uštav taro mule.”<verse eid="MAT 20:19" /></para>
  <para style="s">Najbaroi okova kova kandela</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:35-45">Mk 10,35–45</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 20:20" />Tegani i daj e Zevedejesere čhavengiri, ple čhavencar, ali koro Isus hem peli mujeja đi phuv anglo leste te rodel lestar nešto.<verse eid="MAT 20:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 20:21" />O Isus pučlja la: “So mangeja?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 20:21">Oj phenđa: “Vaćer maje da mle soduj čhave ano to carstvo ka bešen jekh tuće oti desno strana, a jekh oti levo.”<verse eid="MAT 20:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 20:22" />A o Isus phenđa: “Na džanen so rodena. Šaj li te pijen tari čaša savatar me ka pijav?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 20:22">On phende: “Šaj.”<verse eid="MAT 20:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 20:23" />I ov phenđa lenđe: “Čače ka pijen tari mli čaša e patnjaja. Ali nane mlo te vaćerav ko ka bešel maje oti desno ili oti levo strana. Adalai thana okolenđe kolenđe mlo Dad spreminđa len.”<verse eid="MAT 20:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 20:24" />Kad šunde adava avera deš učenici, holjande upro duj phralja.<verse eid="MAT 20:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 20:25" />Tegani o Isus vičinđa len kora peste hem phenđa: “Džanen da o vladarija avere nacijengere gospodarinena olencar hem o bare manuša vladinena upro lende. <verse eid="MAT 20:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 20:26" />Ali ma te ovel ađahar maškar tumende. Nego, ko mangela te ovel baro maškar tumende, nek ovel tumenđe sluga. <verse eid="MAT 20:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 20:27" />Ko mangela te ovel prvo maškar tumende, nek ovel tumenđe robo. <verse eid="MAT 20:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 20:28" />Sar so ni o Čhavo e manušesoro na alo te kanden le, nego te kandel, hem te del plo dživdipe sar otkup butenđe.”<verse eid="MAT 20:28" /></para>
  <para style="s">O Isus sasljari duje korore manušen</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 10:46-52">Mk 10,46–52</ref>; <ref loc="LUK 18:35-43">Lk 18,35–43</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 20:29" />Sar o Isus hem lesere učenici ikljovena ine tari diz Jerihon, palo leste džele but manuša.<verse eid="MAT 20:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 20:30" />I dikh, duj korore manuša bešena ine uzalo drom, i kad šunde so o Isus nakhela, vičinde: “Smilujin tut amenđe, Gospode, Čhaveja Davidesereja!”<verse eid="MAT 20:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 20:31" />But džene vičinde upro lende te trainen, ali on po zorale vičinde: “Smilujin tut amenđe, Gospode, Čhaveja Davidesereja!”<verse eid="MAT 20:31" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 20:32" />O Isus terdino, i vičinđa len kora peste hem pučlja: “So mangena te ćerav tumenđe?”<verse eid="MAT 20:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 20:33" />On phende lese: “Gospode, phrav amare jaćha te dikha.”<verse eid="MAT 20:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 20:34" />E Isusese pelo žal olenđe, čhivđa ple vasta upro lengere jaćha hem on otojekhvar šaj ine te dikhen, i džele palo Isus.<verse eid="MAT 20:34" /></para>
  <chapter eid="MAT 20" />
  <chapter number="21" style="c" sid="MAT 21" />
  <para style="s">O manuša ano Jerusalim dena čast e Isusese sar carose</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 11:1-11">Mk 11,1–11</ref>; <ref loc="LUK 19:28-38">Lk 19,28–38</ref>; <ref loc="JHN 12:12-19">Jn 12,12–19</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 21:1" />Kad o Isus hem lesere učenici ale paše uzalo Jerusalim hem resle đi o gav Vitfaga ki e Maslinakiri gora, bičhalđa anglal duje učenikonen, <verse eid="MAT 21:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 21:2" />vaćerindoj lenđe: “Džan ko adava gav savoi angla tumende hem odmah ka arakhen hernja savi phandli hem uzalo late terne here. Phraven len hem anen len kora mande. <verse eid="MAT 21:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 21:3" />Te vaćerđa tumenđe neko nešto, phenen samo: ‘E Gospodese valjanena’, hem adava manuš odmah ka bičhali len.”<verse eid="MAT 21:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 21:4" />Adava ulo sar te pherđol okova so inele vaćerdo prekalo proroko:<verse eid="MAT 21:4" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 21:5" />“Vaćeren e narodose taro Jerusalim:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:5">‘Ače, avela tuće to Caro,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 21:5">ponizno, bešindoj upro her,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 21:5">upro terno her, o čhavo e hernjakoro.’ ”<verse eid="MAT 21:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 21:6" />O učenici džele hem ćerde ađahar sar so phenđa lenđe o Isus. <verse eid="MAT 21:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 21:7" />Ande e hernja hem e terne here, i čhivde pumare fostanja upro lende te šaj o Isus te bešel. <verse eid="MAT 21:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 21:8" />Sa edobor džene buljarena ine pumare fostanja upro drom anglo leste, a nesave manuša čhinena ine o granke taro kašta hem buljarena len upro drom.<verse eid="MAT 21:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 21:9" />O manuša kola džele anglo leste hem palo leste vičinena ine:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:9">“Hosana e Davidesere Čhavese!</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:9">‘Blagoslovimei okova kova avela ano anav e Gospodesoro!’</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:9">Hosana e Devlese ko učipe!”<verse eid="MAT 21:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 21:10" />Kad đerdinđa ano Jerusalim, sa o dizutne uzbudinde pe hem pučle: “Kovai akava?”<verse eid="MAT 21:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 21:11" />A o narodo vaćerđa: “Akavai o Isus, o proroko taro Nazaret oti Galileja.”<verse eid="MAT 21:11" /></para>
  <para style="s">O Isus na mukela te biknel pe ano Hram</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 11:15-19">Mk 11,15–19</ref>; <ref loc="LUK 19:45-48">Lk 19,45–48</ref>; <ref loc="JHN 2:13-22">Jn 2,13–22</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 21:12" />O Isus đerdinđa ano boro e Hramesoro hem ispudinđa adathar sa okolen so biknena hem okolen so činena hem peravđa o astalja okolengere so menjinena o pare hem o klupe okolengere so biknena goluben.<verse eid="MAT 21:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 21:13" />I phenđa lenđe: “Pisimei ano Sveto lil: ‘O čher mlo ka vičini pe čher zaki molitva’, a tumen ćerena olestar ‘than kote čedena pe o čora!’ ”<verse eid="MAT 21:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 21:14" />I ale koro Isus ano Hram o korore hem o bange manuša, hem ov sasljarđa len.<verse eid="MAT 21:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 21:15" />A kad o šerutne sveštenici hem o učitelja e Zakonestar dikhle o čudesija save o Isus ćerđa hem e čhavoren sar ano Hram vičinena: “Hosana e Davidesere Čhavese!”, holjande <verse eid="MAT 21:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 21:16" />hem pučle le:</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:16">“Šuneja li so o čhavore vaćerena?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:16">A o Isus phenđa lenđe: “Šunava. Tumen li nikad na čitinđen ano Sveto lil akava:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:16">‘Taro muj e čhavorengoro hem e bebicengoro ćerđan te avel će hvala’?”<verse eid="MAT 21:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 21:17" />Tegani ačhavđa len hem dželo taro Jerusalim ki Vitanija te sovel adari.<verse eid="MAT 21:17" /></para>
  <para style="s">E smokvakoro kaš šućilo pali e Isusesiri naredba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 11:12-14">Mk 11,12–14</ref>, <ref loc="MRK 11:20-24">20–24</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 21:18" />A ko sabale sar o Isus irini pe ine ko Jerusalim, bokhalilo. <verse eid="MAT 21:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 21:19" />Dikhlja uzalo drom e smokvakoro kaš hem alo uzalo leste, ali na arakhlja upro leste ništa sem listija. I phenđa lese: “Nikad više te na ovel tut plod!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:19">I otojekhvar o kaš šućilo.<verse eid="MAT 21:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 21:20" />Kad dikhle adava o učenici, začudinde pe hem pučle: “Sar adava e smokvakoro kaš otojekhvar šućilo?”<verse eid="MAT 21:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 21:21" />A o Isus phenđa lenđe: “Čače vaćerava tumenđe, te ine tumen vera hem te na sumnjinđen, na samo da ka ćeren adava so me ćerđum e smokvaja nego hem ka šaj te vaćeren akala goraće: ‘Ušti hem frde tut ano more!’ – hem ađahar ka ovel. <verse eid="MAT 21:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 21:22" />Hem sa so rodena ani molitva, ka priminen te verujinđen.”<verse eid="MAT 21:22" /></para>
  <para style="s">E Jevrejengere vođe na verujinena da o Devel dinđa autoritet e Isuse</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 11:27-33">Mk 11,27–33</ref>; <ref loc="LUK 20:1-8">Lk 20,1–8</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 21:23" />O Isus dželo ko Hram. I sar sikaj ine adari e narodo, ale koro leste o šerutne sveštenici hem o starešine e jevrejengere hem pučle le: “Kotar tuće autoritet te ćere akava? Ko dinđa tut pravo?”<verse eid="MAT 21:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 21:24" />O Isus phenđa lenđe: “Hem me tumen ka pučav nešto, i te phenđen maje, hem me tumenđe ka phenav kotar maje pravo te ćerav akava. <verse eid="MAT 21:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 21:25" />Ko dinđa pravo e Jovane te krstini e manušen, o Devel kovai ano nebo ili o manuša?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:25">A on raspravinde pe maškara pumende vaćerindoj: “Te phenđam ‘o Devel kovai ano nebo’, ov ka pučel amen sose onda na verujinđam lese. <verse eid="MAT 21:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 21:26" />A te phenđam ‘o manuša’, dar amen e narodostar, adalese so sare dikhle e Jovane sar proroko.”<verse eid="MAT 21:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 21:27" />Adalese phende e Isusese: “Na džanaja.” I ov phenđa lenđe: “Ni me onda naka phenav tumenđe kotar maje pravo akava te ćerav.”<verse eid="MAT 21:27" /></para>
  <para style="s">I priča oto duj čhave kolen o dad bičhali ano vinograd</para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 21:28" />Tegani o Isus pučlja len: “So mislinena akalestar: Nesave manuše inele duj čhave. Alo koro prvo hem phenđa lese: ‘Mlo čhavo, dža hem ćer buti avdive ano vinograd.’ <verse eid="MAT 21:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 21:29" />A ov phenđa lese: ‘Nako’, ali palo adava predomislinđa pe, i dželo.<verse eid="MAT 21:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 21:30" />Tegani o dad alo koro dujto čhavo hem phenđa lese isto. A ov phenđa lese: ‘Ka džav, gospodarona’, ali na dželo.<verse eid="MAT 21:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 21:31" />Kova akale dujendar ćerđa e dadesiri volja?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:31">On phende: “O prvo.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 21:31">O Isus phenđa lenđe: “Čače vaćerava tumenđe, o carinici hem o bludnice angleder tumendar đerdinena ko carstvo e Devlesoro. <verse eid="MAT 21:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 21:32" />Adalese so o Jovan o Krstitelj alo te mothoj tumenđe o drom oto pravedno dživdipe, ali tumen na verujinđen lese, a o carinici hem o bludnice verujinde lese. Čak hem kad dikhljen adava, na predomislinđen tumen hem na verujinđen lese.”<verse eid="MAT 21:32" /></para>
  <para style="s">I priča oto bišukar vinogradarija</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:1-12">Mk 12,1–12</ref>; <ref loc="LUK 20:9-19">Lk 20,9–19</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 21:33" />“Šunen aver priča: Nesavo domaćini sadinđa vinograd, ogradinđa le, handlja ano leste than zako pritiskiba i drakh hem vazdinđa e stražakiri kula. Tegani iznajminđa le nesave vinogradarenđe hem dželo ko drom. <verse eid="MAT 21:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 21:34" />I kad alo o vreme te čeden pe o drakha, bičhalđa ple slugen koro vinogradarija te šaj len oto bijandipe e drakhakoro. <verse eid="MAT 21:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 21:35" />Ali o vinogradarija dolinde lesere slugen, i jekhe marde, avere mudarde, a upro aver frdinde bara đikote na mulo.<verse eid="MAT 21:35" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="36" style="v" sid="MAT 21:36" />O gospodari palem bičhalđa avere slugen, više nego prvo puti, ali hem olencar ćerde sar e prvonencar.<verse eid="MAT 21:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 21:37" />Ko kraj bičhalđa lenđe ple čhave, vaćerindoj: ‘Mle čhave ka poštujinen.’<verse eid="MAT 21:37" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="38" style="v" sid="MAT 21:38" />Ali kad o vinogradarija dikhle e čhave, vaćerde maškara pumende: ‘Akavai o nasledniko. Hajde te mudara le hem te la lesoro nasledstvo.’ <verse eid="MAT 21:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 21:39" />I dolinde le, frdinde le avri taro vinograd hem mudarde le.”<verse eid="MAT 21:39" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="40" style="v" sid="MAT 21:40" />O Isus tegani pučlja len: “So mislinena, so ka ćerel o gospodari adale vinogradarenđe kad ka avel?”<verse eid="MAT 21:40" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="41" style="v" sid="MAT 21:41" />On phende lese: “Adale bišukare manušen ka mudari bizi milost, a o vinograd ka iznajmini avere vinogradarenđe kola ka den le o plodija kad ka avel o vreme zako adava.”<verse eid="MAT 21:41" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="42" style="v" sid="MAT 21:42" />O Isus pučlja len: “Tumen li nikad na čitinđen ano Sveta lila:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:42">‘O bar savo odbacinde o zidarija</para>
  <para style="q2" vid="MAT 21:42">ulo najbitno bar e čheresoro.</para>
  <para style="q1" vid="MAT 21:42">Adava o Gospod ćerđa</para>
  <para style="q2" vid="MAT 21:42">hem adava ćerela amen te ova zadivime.’<verse eid="MAT 21:42" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="43" style="v" sid="MAT 21:43" />Adalese vaćerava tumenđe: ka lel pe tumendar o carstvo e Devlesoro hem ka del pe e manušenđe kola ka mothoven lesere plodija. <verse eid="MAT 21:43" /><verse number="44" style="v" sid="MAT 21:44" />I svako kova perela upro adava bar, ka phagel pe, a te pelo adava bar upra nekaste, ka zgnječini le.”<verse eid="MAT 21:44" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 21:45" />Kad o šerutne sveštenici hem o fariseja šunde e Isusesere priče, halile so ov vaćeri olendar, <verse eid="MAT 21:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 21:46" />i mangle te dolen le. Ali darandile e narodostar, adalese so o manuša dikhle e Isuse sar proroko.<verse eid="MAT 21:46" /></para>
  <chapter eid="MAT 21" />
  <chapter number="22" style="c" sid="MAT 22" />
  <para style="s">Nesave prihvatinena te aven e Devlese ki gozba, a nesave na</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 14:15-24">Lk 14,15–24</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 22:1" />O Isus palem lelja te vaćeri lenđe ano priče: <verse eid="MAT 22:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 22:2" />“O carstvo e nebosoroi slično sar kad o caro ćerela bijav ple čhavese. <verse eid="MAT 22:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 22:3" />I bičhalđa ple slugen palo okola kolai vičime ko bijav, ali on na mangle te aven.<verse eid="MAT 22:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 22:4" />Palem bičhalđa avere slugen hem phenđa: ‘Vaćeren e vičimenđe: Ače, o hajbai ćerdo. Pekljam najšužo guruvano mas. Sai ćerdo. Aven ko bijav.’<verse eid="MAT 22:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 22:5" />Ali on na dinde pažnja adalese, nego džele – jekh ki pli njiva, a aver pla bućaja, <verse eid="MAT 22:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 22:6" />a avera dolinde e carosere slugen, marde len hem mudarde len.<verse eid="MAT 22:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 22:7" />A o caro holjanđa, i bičhalđa pla vojska hem mudarđa okolen kola mudarde lesere slugen hem tharđa lengiri diz.<verse eid="MAT 22:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 22:8" />Tegani phenđa ple slugenđe: ‘O bijavi spremime, ali o vičime na inele dostojna te aven. <verse eid="MAT 22:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 22:9" />Adalese ikljoven ko droma avri tari diz hem vičinen ko bijav đijekhe kas arakhena.’ <verse eid="MAT 22:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 22:10" />I adala sluge iklile ko droma hem čedinde sarijen kolen arakhle, hem e bišukaren hem e šukaren, i o than kote ćerđa pe o bijav pherdilo gostonencar.<verse eid="MAT 22:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 22:11" />Kad o caro đerdinđa te dikhel e gostonen, dikhlja adari jekhe manuše kova na inele urjavdo ano e bijavesere šeja, <verse eid="MAT 22:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 22:12" />i pučlja le: ‘Amala, sar đerdinđan akari, a na injan urjavdo ano e bijavesere šeja?’ A ov samo trainđa.<verse eid="MAT 22:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 22:13" />Tegani o caro phenđa e slugenđe: ‘Phanden lesere vasta hem lesere pre hem frden le avri ani naj dur tomina, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh.’<verse eid="MAT 22:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 22:14" />Adalese soi but vičime, a hari birime.”<verse eid="MAT 22:14" /></para>
  <para style="s">O fariseja našti te dolen e Isuse ko bišukar lafi</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:13-17">Mk 12,13–17</ref>; <ref loc="LUK 20:20-26">Lk 20,20–26</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 22:15" />Tegani o fariseja džele hem dogovorinde pe sar hovavneste te dolen e Isuse ko lafi. <verse eid="MAT 22:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 22:16" />I bičhalde koro Isus pumare učenikonen e manušencar kola podržinena e Irode te pučen le:</para>
  <para style="p" vid="MAT 22:16">“Učitelju, džanaja da vaćereja o čačipe hem na ićereja nikasiri strana, adalese so na dikheja koi kova, nego čačimase sikaveja oto drom e Devlesoro. <verse eid="MAT 22:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 22:17" />Vaćer amenđe so mislineja? Valjani li amen o Jevreja te platina o porez e rimesere carose ili na?”<verse eid="MAT 22:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 22:18" />A o Isus džanđa lengere bišukar mislija, i phenđa lenđe: “Sose mangena te dolen man ki zamka, dujemujengere manušalen? <verse eid="MAT 22:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 22:19" />Mothoven maje i kovanica savaja platinena o porez.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 22:19">On dinde le denari, <verse eid="MAT 22:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 22:20" />a ov pučlja len: “Kasiri slika hem kasoroi anav ki kovanica?”<verse eid="MAT 22:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 22:21" />A on phende: “E carosoro.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 22:21">Tegani o Isus phenđa lenđe: “Onda den soi e carosoro e carose, a soi e Devlesoro e Devlese.”<verse eid="MAT 22:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 22:22" />Kad šunde adava, ule zadivime, i ačhavde le hem džele.<verse eid="MAT 22:22" /></para>
  <para style="s">O sadukeja pučena e Isuse zako uštiba taro mule</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:18-27">Mk 12,18–27</ref>; <ref loc="LUK 20:27-40">Lk 20,27–40</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 22:23" />Adava dive ale koro Isus nesave sadukeja, kola vaćerena da nane uštiba taro mule, i pučle e Isuse: <verse eid="MAT 22:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 22:24" />“Učitelju, o Mojsije phenđa: ‘Te nesavo ženime manuš merela, a na ačhavđa pala peste čhaven, lesoro phral valjani te lel lesere romnja te šaj oj te bijani čhave kova ka ovel nasledniko e mulesoro.’<verse eid="MAT 22:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 22:25" />Ađahar, koro amende inele efta phralja. O prvo lelja romnja i mulo, a na ačhavđa pala peste čhaven, i lesiri romni uli romni e dujtone phralesiri. <verse eid="MAT 22:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 22:26" />Ađahar hem mule o dujto hem o trito phral, hem ađahar sa o efta phralja. <verse eid="MAT 22:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 22:27" />A palo lende sarijende muli hem i romni. <verse eid="MAT 22:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 22:28" />Kasiri onda romni oj ka ovel kad ka uštel pe taro mule, a inele dindi ko sa o efta phralja?”<verse eid="MAT 22:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 22:29" />A o Isus phenđa lenđe: “Tumen hovavdiljen ko adava, adalese so na haljovena ni o Sveto lil ni e Devlesoro zoralipe. <verse eid="MAT 22:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 22:30" />Adalese so, kad ka ušten taro mule, o manuša ni ka len pe ni ka den pe, nego ka oven sar o anđelja ano nebo. <verse eid="MAT 22:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 22:31" />A zako uštiba taro mule, na čitinđen li ano Sveto lil so o Devel phenđa tumenđe: <verse eid="MAT 22:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 22:32" />‘Me injum o Devel e Avraamesoro, e Isaakesoro hem e Jakovesoro’ kola mule odavno? A o Devel nane Devel e mulengoro, nego Devel e dživdengoro.”<verse eid="MAT 22:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 22:33" />Kad o narodo šunđa adava, ule zadivime lesere sikavibnaja.<verse eid="MAT 22:33" /></para>
  <para style="s">O najbare naredbei te volini pe e Devle hem e pašutne</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:28-34">Mk 12,28–34</ref>; <ref loc="LUK 10:25-28">Lk 10,25–28</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 22:34" />I kad o fariseja šunde so o Isus trainćerđa e sadukejen, čedinde pe, <verse eid="MAT 22:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 22:35" />i jekh olendar kova inele učitelj e zakonestar, sar te dolel e Isuse ki zamka, pučlja le: <verse eid="MAT 22:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 22:36" />“Učitelju, savi najbari naredba ano zakoni e Mojsijasoro?”<verse eid="MAT 22:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 22:37" />A o Isus phenđa lese: “ ‘Volin e Gospode te Devle sa te vileja, sa te dušaja hem sa te gođaja.’ <verse eid="MAT 22:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 22:38" />Adajai prvo hem najbari naredba. <verse eid="MAT 22:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 22:39" />A i dujtoi slično akalaće: ‘Volin te pašutne sar korkore tut.’ <verse eid="MAT 22:39" /><verse number="40" style="v" sid="MAT 22:40" />Sa o naredbe oto Zakoni hem o lila e prorokonengere terđovena ko akala duj naredbe.”<verse eid="MAT 22:40" /></para>
  <para style="s">O Hrist po baroi e carostar e Davidestar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:35-37">Mk 12,35–37</ref>; <ref loc="LUK 20:41-44">Lk 20,41–44</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="41" style="v" sid="MAT 22:41" />A sar o fariseja pana inele čedime, o Isus pučlja len: <verse eid="MAT 22:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 22:42" />“So mislinena e Hristestar? Kasoroi ov čhavo?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 22:42">On phende lese: “E Davidesoro.”<verse eid="MAT 22:42" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="43" style="v" sid="MAT 22:43" />A ov pučlja len: “A sose onda o David, ano Duho vičini e Hriste Gospod vaćerindoj:<verse eid="MAT 22:43" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="44" style="v" sid="MAT 22:44" />‘O Gospod phenđa mle Gospodese:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 22:44">Beš ko počasno than, oti mli desno strana,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 22:44">đikote na pašljarava te neprijateljen talo te pre’?<verse eid="MAT 22:44" /></para>
  <para style="m">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 22:45" />Te o David vičini le ‘Gospode’, sar onda o Hrist šaj te ovel samo lesoro čhavo?”<verse eid="MAT 22:45" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="46" style="v" sid="MAT 22:46" />I niko na džanđa so te phenel lese ko adala lafija. Taro adava dive nijekh više na tromandilo te pučel le nešto.<verse eid="MAT 22:46" /></para>
  <chapter eid="MAT 22" />
  <chapter number="23" style="c" sid="MAT 23" />
  <para style="s">O Isus kritikujini e verakere vođen soi pobožna samo od avrijal</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 12:38-40">Mk 12,38–40</ref>; <ref loc="LUK 11:37-52">Lk 11,37–52</ref>; <ref loc="LUK 20:45-47">20,45–47</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 23:1" />Tegani o Isus phenđa e narodose hem ple učenikonenđe: <verse eid="MAT 23:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 23:2" />“O učitelja e Zakonestar hem o fariseja beštine ko than e Mojsijasoro te tumačinen o Zakoni. <verse eid="MAT 23:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 23:3" />Adalese ćeren hem ićeren tumen ko sa so vaćerena tumenđe, ali ma ćeren okova so on ćerena. Adalese so on na ćerena okova so vaćerena. <verse eid="MAT 23:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 23:4" />Phandena o bare pharipa savei phare te akharen pe hem čhivena len e manušenđe ko piće, a ni najeja na mangena te mrdinen te pomožinen lenđe te akharen len.<verse eid="MAT 23:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 23:5" />Sa so ćerena, ćerena sar te dikhen len o manuša. Sar kad širinena pumare kutijice e lafencar taro Sveto lil ko čekat ili ko vasta hem ćerena o dorikha save visinena lenđe oto šeja te oven po bare. <verse eid="MAT 23:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 23:6" />Volinena te bešen ko najšukar thana ko gozbe hem ko anglune thana ano sinagoge. <verse eid="MAT 23:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 23:7" />Volinena kad ko trgija pozdravinena len o manuša hem kad vičinena len ‘učitelju’.<verse eid="MAT 23:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 23:8" />Ali tumen ma te oven vičime ‘učitelj’, adalese so isi tumen samo jekh Učitelj, a tumen sare injen phralja. <verse eid="MAT 23:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 23:9" />I nijekhe ki phuv ma vičinen ‘dade’, adalese so isi tumen samo jekh Dad – okova kovai ano nebo. <verse eid="MAT 23:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 23:10" />Ma te oven vičime ‘vođa’, adalese so isi tumen samo jekh Vođa – o Hrist. <verse eid="MAT 23:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 23:11" />A kovai najbaro maškara tumende, nek ovel tumenđe sluga. <verse eid="MAT 23:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 23:12" />Ko pes povazdela, ka ovel peravdo; a ko ponizini pe ka ovel povazdime.<verse eid="MAT 23:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 23:13" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so phandena anglo manuša o udar e nebosere carstvostar. Korkore na đerdinena ano leste, a na mukena te đerdinen ni okola kola mangena te đerdinen.<verse eid="MAT 23:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 23:14" />[Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Hana o imanje e udovicengoro hem ćerena tumen da injen pobožna ađahar so molinena bare molitve. Adalese po zorale ka oven kaznime.]<verse eid="MAT 23:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 23:15" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so džana moreja hem phuvjaja sar te prelen jekhe manuše ani tumari vera, a kad prelena le, ćerena le te ovel čhavo e pakaosoro, duj puti po bišukar tumendar.<verse eid="MAT 23:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 23:16" />Jao tumenđe, so injen korore vođe! Vaćerena: ‘Te neko hala pe sovli e Hrameja, adava na značini ništa. Ali te hala pe sovli e hramesere zlatoja, phandloi adala sovljaja.’ <verse eid="MAT 23:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 23:17" />Dilinalen hem kororalen! Soi po baro: o zlato ili o Hram savo ćerela o zlato te ovel sveto? <verse eid="MAT 23:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 23:18" />Hem vaćerena: ‘Te neko hala pe sovli e žrtvenikoja, adava na značini ništa. Ali te hala pe sovli e daroja savoi upro oleste, phandloi adala sovljaja.’ <verse eid="MAT 23:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 23:19" />Kororalen! Soi po baro: o daro ili o žrtveniko savo ćerela o daro te ovel sveto? <verse eid="MAT 23:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 23:20" />Adalese, ko hala pe sovli e žrtvenikoja, hala pe sovli oleja hem sa okoleja soi upro leste. <verse eid="MAT 23:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 23:21" />Hem ko hala pe sovli e Hrameja, hala pe sovli oleja hem e Devleja kova bešela ano leste. <verse eid="MAT 23:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 23:22" />Hem ko hala pe sovli e neboja, hala pe sovli e Devlesere troneja hem e Devleja kova bešela upro leste.<verse eid="MAT 23:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 23:23" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so dena e Devlese desetak oto začinja: oti nana, oto kopar hem oto kim, a ačhavđen te ćeren okova soi najbitno ano Zakoni e Mojsijasoro: pravda, milosrđe hem vera. Valjani te den o desetak, ali na troman te bistren te ćeren adava soi po bitno. <verse eid="MAT 23:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 23:24" />Korore vođe injen! Cedinena o pani kad o komarco đerdini tumenđe ani čaša, a bidikhindoj, e kamila gutinena!<verse eid="MAT 23:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 23:25" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so kosena i šolja hem o čaro avrijal, a andral pherđen len tumara pohlepaja hem adaleja so ugodinena korkore tumenđe. <verse eid="MAT 23:25" /><verse number="26" style="v" sid="MAT 23:26" />Kororeja farisejona! Najangle kos i čaša andral, i oj ka ovel čisto hem avrijal.<verse eid="MAT 23:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 23:27" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so injen sar o grobija makhle ano parno, save avrijal dičhona šuže, a andral pherde mulikane kokala hem svako melalipe. <verse eid="MAT 23:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 23:28" />Ađahar hem tumen avrijal e manušenđe dičhona pravedna, a andral injen pherde licemerje hem bezakonje.<verse eid="MAT 23:28" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 23:29" />Jao tumenđe, učiteljalen e Zakonestar hem farisejalen, dujemujengere manušalen! Adalese so ćerena grobija e prorokonenđe hem ukrasinena o spomenici e pravednikonenđe, <verse eid="MAT 23:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 23:30" />i vaćerena: ‘Te živina ine ko vreme amare pradadengoro, naka učestvujina ine olencar ko čhoriba o rat e prorokonengoro.’ <verse eid="MAT 23:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 23:31" />Korkore adaleja potvrdinena so injen potomci okolengere kola mudarena ine e prorokonen. <verse eid="MAT 23:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 23:32" />Ćeren đi o krajo, onda, okova so tumare pradada počinde!<verse eid="MAT 23:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 23:33" />Sapalen! E sapengere čhavalen! Sar ka našen adalestar te na oven osudime ko pakao? <verse eid="MAT 23:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 23:34" />Adalese, ače, bičhalava tumenđe prorokonen, mudrakonen hem učiteljen e Zakonestar. Nekas olendar ka mudaren hem ka čhiven ko krsto, a averen ka šibinen tumenđe ano sinagoge hem ka progoninen len tari diz ki diz. <verse eid="MAT 23:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 23:35" />Ađahar upra tumende ka perel sa o pravedno rat savo čhordilo ki phuv, pana taro rat e Aveljesoro kova inele pravedno sa đi o rat e Zaharijasoro, e Varahijasere čhavesoro, kole tumen o Jevreja mudarđen maškari svetinja ano hram hem o žrtveniko. <verse eid="MAT 23:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 23:36" />Čače vaćerava tumenđe, sa adava rat ka perel sar kazna upri akaja generacija.”<verse eid="MAT 23:36" /></para>
  <para style="s">E Isusesei phare zako manuša taro Jerusalim</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 13:34-35">Lk 13,34–35</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 23:37" />“Jerusalime, Jerusalime, tu savo mudareja e prorokonen hem frdeja bara upro okola kolai tuće bičhalde! But puti mangljum te čedav te manušen sar i khani ple pilićken talo ple phaka, ali tumen na mangljen! <verse eid="MAT 23:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 23:38" />Ače, to čher ka ovel napustime! <verse eid="MAT 23:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 23:39" />Adalese vaćerava tumenđe da naka dikhen man više sa đikote na phenena: ‘Blagoslovimei okova kova avela ano anav e Gospodesoro!’ ”<verse eid="MAT 23:39" /></para>
  <chapter eid="MAT 23" />
  <chapter number="24" style="c" sid="MAT 24" />
  <para style="s">O Hram ka ovel peravdo hem o znakija oto bare nevolje</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 13:1-20">Mk 13,1–20</ref>; <ref loc="LUK 21:5-24">Lk 21,5–24</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 24:1" />O Isus iklilo taro Hram, a sar džala ine adathar, ale đi leste lesere učenici te mothoven lese sari šukar ćerdo o Hram.<verse eid="MAT 24:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 24:2" />A ov phenđa lenđe: “Dikhena li sa adava? Čače vaćerava tumenđe, adalestar naka ačhol ni bar upro bar. Svako ka ovel peravdo.”<verse eid="MAT 24:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 24:3" />I sar o Isus bešela ine ki e Maslinakiri gora, o učenici ale korkore đi leste hem pučle le: “Vaćer amenđe, kad adava ka ovel hem savo ka ovel o znako zako to aviba hem zako kraj e svetosoro?”<verse eid="MAT 24:3" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="4" style="v" sid="MAT 24:4" />O Isus phenđa lenđe: “Dikhen te na oven hovavde nekastar. <verse eid="MAT 24:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 24:5" />Adalese so but džene ka aven ano mlo anav vaćerindoj: ‘Me injum o Hrist’ hem buten ka hovaven. <verse eid="MAT 24:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 24:6" />A kad ka šunen zako mariba hem da vaćeri pe e maribnastar, ma te daran. Adalese so adava valjani te ovel, ali adava pana nane kraj. <verse eid="MAT 24:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 24:7" />Adalese so ka uštel jekh nacija upri aver nacija hem jekh carstvo upro aver carstvo. Ko but thana ka ovel bokhalipe hem zemljotresija. <verse eid="MAT 24:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 24:8" />Ali sai adava samo o anglunipe e bijandipnasere mukengoro.<verse eid="MAT 24:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 24:9" />Tegani o manuša ka den tumen te oven mučime hem ka mudaren tumen. Sa o nacije ka mrzinen tumen zbog mande. <verse eid="MAT 24:9" /><verse number="10" style="v" sid="MAT 24:10" />Tegani but džene ka otperen oti vera, jekh avere ka izdajinen hem ka mrzinen. <verse eid="MAT 24:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 24:11" />Ka ikljon but hovavne proroci hem buten ka hovaven. <verse eid="MAT 24:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 24:12" />Adalese so ka ovel baro bezakonje, butengoro mangipe ka šudrol. <verse eid="MAT 24:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 24:13" />Ali kova ačhola verno đi o kraj, ka ovel spasime. <verse eid="MAT 24:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 24:14" />A akava Šukar lafi e nebosere carstvostar ka vaćeri pe ki sa i phuv sar svedočanstvo sa e nacijenđe, i tegani ka avel o kraj.<verse eid="MAT 24:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 24:15" />Ađahar, kad ka dikhen da o ‘gadost savo anela uništenje’, savestar vaćerđa o proroko o Danilo, terđola ko Sveto Hram (ko akava čitini, nek haljol), <verse eid="MAT 24:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 24:16" />tegani okola kola živinena ani e judejakiri regija nek našen ko gore. <verse eid="MAT 24:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 24:17" />Ko ka ovel upro čher, ma te huljel te lel nešto taro čher! <verse eid="MAT 24:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 24:18" />Ko ka ovel ki njiva, ma te irini pe čhere te lel plo fostani! <verse eid="MAT 24:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 24:19" />Pharo ka ovel e khamnjenđe hem okolenđe kola dena čuči ko adala dive! <verse eid="MAT 24:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 24:20" />Molinen tumen tumaro našiba te na ovel ko jevend ili ko savato, <verse eid="MAT 24:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 24:21" />adalese so tegani ka ovel bari nevolja, savi na inele taro anglunipe e svetosoro đi akana, ni nikad palo adava naka ovel. <verse eid="MAT 24:21" /><verse number="22" style="v" sid="MAT 24:22" />I te na skratini ine o Gospod o broj adale divengoro, niko naka spasini pe ine. Ali zbog okola kolen o Devel birinđa, adala dive ka oven skratime.”<verse eid="MAT 24:22" /></para>
  <para style="s">O znakija save ka mothoven e Isusesoro aviba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 13:21-31">Mk 13,21–31</ref>; <ref loc="LUK 17:23-37">Lk 17,23–37</ref>; <ref loc="LUK 21:25-33">21,25–33</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 24:23" />“Te phenđa tumenđe neko tegani: ‘Ače akatei o Hrist’, ili ‘Eče adari’, ma verujinen. <verse eid="MAT 24:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 24:24" />Adalese so ka ikljon hovavne hristija hem hovavne proroci hem ka ćeren bare znakija hem čudesija sar, te šaj ine, te hovaven hem e Devlesere birimen. <verse eid="MAT 24:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 24:25" />Eče, vaćerđum tumenđe angleder o vreme.<verse eid="MAT 24:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 24:26" />Adalese, te vaćerde tumenđe: ‘Ečei ki pustinja’, ma džan adari; ili ‘Ačei ko garavde sobe’, ma verujinen. <verse eid="MAT 24:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 24:27" />Adalese so o mothojba mlo, e Manušesere Čhavesoro, ka ovel sar kad i munja čhinela taro istok hem dičhola đi ko zapad. <verse eid="MAT 24:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 24:28" />Adava ka ovel jasno ađahar sar kad o lešinarija čedena pe adari kaj isi mulo telo.<verse eid="MAT 24:28" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="29" style="v" sid="MAT 24:29" />A odmah palo nevolje adale divengere,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 24:29">‘O kham ka kaljol</para>
  <para style="q2" vid="MAT 24:29">hem o masek naka sijajini,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 24:29">o čerenja ka peren taro nebo</para>
  <para style="q2" vid="MAT 24:29">hem o zoralipa e nebosere ka oven potresime.’<verse eid="MAT 24:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 24:30" />Tegani ko nebo ka mothoj pe o znako e Manušesere Čhavesoro. Tegani sa o plemija ki phuv zorale ka roven hem ka dikhen e Čhave e manušesere, sar avela upro oblaci e nebosere ano zoralipe hem ani bari slava. <verse eid="MAT 24:30" /><verse number="31" style="v" sid="MAT 24:31" />Hem ka bičhali ple anđelen e trubaja savi glasno hem on ka čeden lesere birimen taro sa o štar strane e phuvjakere, taro jekh krajo e nebosoro đi ko aver.”<verse eid="MAT 24:31" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri e učenikonenđe te pratinen o znakija savendar vaćerđa lenđe</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 13:28">Mk 13,28</ref>; <ref loc="LUK 21:29-30">Lk 21,29–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 24:32" />“A oti smokva sikljoven akava: Kad lakere granke zrelonena hem ikljona listija upro lende, džanena dai paše o linaj. <verse eid="MAT 24:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 24:33" />Ađahar hem tumen kad dikhena da ovela sa adava, te džanen dai mlo aviba paše, dai anglo udar. <verse eid="MAT 24:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 24:34" />Čače vaćerava tumenđe, akaja generacija naka nakhel đikote sa adava na ovela. <verse eid="MAT 24:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 24:35" />O nebo hem i phuv ka nakhen, ali mle lafija nikad naka nakhen.”<verse eid="MAT 24:35" /></para>
  <para style="s">Oven uvek spremna zako e Isusesoro aviba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 13:32-37">Mk 13,32–37</ref>; <ref loc="LUK 21:34-36">Lk 21,34–36</ref>; <ref loc="LUK 17:26-27">17,26–27</ref>, <ref loc="LUK 17:34-36">34–36</ref>; <ref loc="LUK 12:39-46">12,39–46</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="36" style="v" sid="MAT 24:36" />“A niko na džanel adava dive hem adava sati kad adava ka ovel. Na džanen ni o anđelja ko nebo ni o Čhavo. Džanel samo o Dad. <verse eid="MAT 24:36" /><verse number="37" style="v" sid="MAT 24:37" />Sar so inele ano vreme kad o Noje živinđa, ađahar ka ovel hem kad me, o Čhavo e manušesoro, ka avav. <verse eid="MAT 24:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 24:38" />Sar so ano adava vreme, angleder o baro pani, o manuša hana ine hem pijena, lena pe hem dena pe sa đi o dive kad o Noje đerdinđa ki barka, <verse eid="MAT 24:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 24:39" />a on ništa na džande đikote na alo o baro pani hem na legarđa sarijen – ađahar ka ovel hem kad o Čhavo e manušesoro ka mothoj pe. <verse eid="MAT 24:39" /><verse number="40" style="v" sid="MAT 24:40" />Tegani duj džene ka oven ki njiva. Jekhe ka lel pe, a e dujtone ka ačhaj pe. <verse eid="MAT 24:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 24:41" />Duj đuvlja ka ćeren buti ano mlin. Jekha ka lel pe, a e dujtona ka ačhaj pe.<verse eid="MAT 24:41" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="42" style="v" sid="MAT 24:42" />Adalese džangale pazinen, adalese so na džanen ko savo dive ka avel tumaro Gospod. <verse eid="MAT 24:42" /><verse number="43" style="v" sid="MAT 24:43" />Ali akava te džanen: te džanel ine o domaćini ko savo sati prekali rat avela o čor, ka ovel ine džangalo hem naka mukel lese ine te đerdini ko čher te čorel. <verse eid="MAT 24:43" /><verse number="44" style="v" sid="MAT 24:44" />Adalese hem tumen oven spremna, adalese so o Čhavo e manušesoro ka avel tegani kad na nadinena tumen!”<verse eid="MAT 24:44" /></para>
  <para style="s">Kad ka avel, o Isus ka nagradini e vernonen, a ka kaznini e bišukare slugen</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 12:41-48">Lk 12,41–48</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 24:45" />“O verno hem o mudro slugai okova kas o gospodari šaj te čhivel upreder ple sluge te del len hajba ko vreme. <verse eid="MAT 24:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 24:46" />Blago adale slugase kas lesoro gospodari, kad ka avel, ka arakhi sar ćerela ađahar. <verse eid="MAT 24:46" /><verse number="47" style="v" sid="MAT 24:47" />Čače vaćerava tumenđe, upreder sa o barvalipe plo ka čhivel le sar upravniko. <verse eid="MAT 24:47" /><verse number="48" style="v" sid="MAT 24:48" />Ali tei adava sluga bišukar hem vaćeri ana peste: ‘Naka avel pana mlo gospodari’, <verse eid="MAT 24:48" /><verse number="49" style="v" sid="MAT 24:49" />i lela te marel avere slugen, hem te hal hem te pijel e mate manušencar, <verse eid="MAT 24:49" /><verse number="50" style="v" sid="MAT 24:50" />lesoro gospodari ka avel ano okova dive hem okova sati kad naka adžićeri le, <verse eid="MAT 24:50" /><verse number="51" style="v" sid="MAT 24:51" />ka čhinel le ko ekvaš hem ka čhivel le maškaro dujemujengere manuša, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh.”<verse eid="MAT 24:51" /></para>
  <chapter eid="MAT 24" />
  <chapter number="25" style="c" sid="MAT 25" />
  <para style="s">Priča oto pandž diline hem pandž mudra čhaja</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 25:1" />O Isus phenđa: “Tegani o carstvo e nebosoro ka ovel sar kad o deš čhaja lelje pumare svetiljke hem iklile anglo mladoženja. <verse eid="MAT 25:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 25:2" />Pandž olendar inele diline, a pandž mudra. <verse eid="MAT 25:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 25:3" />O diline čhaja lelje pumare svetiljke, ali na lelje pumencar ulje, <verse eid="MAT 25:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 25:4" />a o mudra čhaja lelje pumencar hem o svetiljke hem o ulje ano čare. <verse eid="MAT 25:4" /><verse number="5" style="v" sid="MAT 25:5" />Adalese so o mladoženja harinđa, sa e čhajengere jaćha phandljona ine hem zasuće.<verse eid="MAT 25:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 25:6" />A ki ekvaš i rat šundilo: ‘Ače o mladoženja! Ikljoven anglo leste!’<verse eid="MAT 25:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 25:7" />Tegani sa o čhaja uštine hem pripreminde pumare svetiljke.<verse eid="MAT 25:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 25:8" />A o diline čhaja phende e mudronenđe: ‘Den amen hari oto tumaro ulje, adalese so amare svetiljke mudarđona.’<verse eid="MAT 25:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 25:9" />Ali o mudra čhaja phende: ‘Našti! Adalese so naka ovel dovoljno hem amenđe hem tumenđe. Po šukar ka ovel tumenđe te džan te činen tumenđe ulje koro okola so biknena.’<verse eid="MAT 25:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 25:10" />Ali kad džele te činen, reslo o mladoženja, i okola čhaja kola inele spremna đerdinde oleja ko than e bijavesoro, hem o udar phandlilo.<verse eid="MAT 25:10" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 25:11" />A palo adava ale hem okola avera čhaja vaćerindoj: ‘Gospodarona! Gospodarona, phrav amenđe!’<verse eid="MAT 25:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 25:12" />A ov phenđa lenđe: ‘Čače vaćerava tumenđe: Na pendžarava tumen.’<verse eid="MAT 25:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 25:13" />Adalese džangale pazinen, adalese so na džanen ni o dive ni o sati kad ka avav!”<verse eid="MAT 25:13" /></para>
  <para style="s">O Isus vaćeri i priča oto kese e zlatoja</para>
  <para style="r">(<ref loc="LUK 19:11-27">Lk 19,11–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 25:14" />“Adalese so o carstvo e nebosoroi sar kad jekh manuš ko džajba ko drom, vičinđa ple slugen hem muklja lenđe ano vasta plo barvalipe. <verse eid="MAT 25:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 25:15" />Jekhese dinđa pandž kese zlatoja, e dujtonese duj, a e tritonese jekh – svakonese dinđa palo adava kobori sposobna, i dželo ko drom.<verse eid="MAT 25:15" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 25:16" />O sluga kase dinđa pandž kese zlatoja odmah dželo, ćerđa buti olencar hem zaradinđa pana pandž kese zlatoja. <verse eid="MAT 25:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 25:17" />Ađahar hem okova kase dinđa duj kese zlatoja zaradinđa pana duj. <verse eid="MAT 25:17" /><verse number="18" style="v" sid="MAT 25:18" />A o sluga kase dinđa jekh kesa zlatoja dželo, handlja rupa ani phuv hem adari garavđa ple gospodaresere pare.<verse eid="MAT 25:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 25:19" />Palo but vreme o gospodari irinđa pe hem rodinđa e slugendar te mothoven lese so ćerde adaleja so dinđa len. <verse eid="MAT 25:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 25:20" />Okova kase dinđa pandž kese zlatoja alo hem anđa pana pandž vaćerindoj: ‘Gospodarona, dinđan man pandž kese zlatoja, a me, ače, zaradinđum pana pandž.’<verse eid="MAT 25:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 25:21" />O gospodari phenđa lese: ‘But šukar! Tu injan šukar hem verno sluga. Injanle maje verno ko hari hem adalese ka čhivav tut te upravine ko but. Ava hem radujin tut te gospodareja.’<verse eid="MAT 25:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 25:22" />Tegani alo okova kase dinđa duj kese zlatoja hem phenđa: ‘Gospodarona, dinđan man duj kese zlatoja, a me, ače, zaradinđum pana duj.’<verse eid="MAT 25:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 25:23" />O gospodari phenđa lese: ‘But šukar! Tu injan šukar hem verno sluga. Injanle maje verno ko hari hem adalese ka čhivav tut te upravine ko but. Ava hem radujin tut te gospodareja.’<verse eid="MAT 25:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 25:24" />Tegani alo okova kase dinđa jekh kesa zlatoja hem phenđa: ‘Gospodarona, džanav so injan pharo manuš. Čedeja kaj na sejinđan hem čedeja kaj na sadinđan. <verse eid="MAT 25:24" /><verse number="25" style="v" sid="MAT 25:25" />Adalese darandiljum, i dželjum hem garavđum ti kesa zlatoja ani phuv. Ače, le la.’<verse eid="MAT 25:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 25:26" />Ali o gospodari phenđa lese: ‘Tu injan bišukar hem lenjo sluga! Džane da čedava kaj na sejinđum hem da čedava kaj na sadinđum. <verse eid="MAT 25:26" /><verse number="27" style="v" sid="MAT 25:27" />Adalese valjanđan te de mle pare ki kamata, i me irindoj čhere ka lav ine soi mlo hem ka ovel man ine zarada.<verse eid="MAT 25:27" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="28" style="v" sid="MAT 25:28" />Adalese len olestar i kesa zlatoja hem den la okolese kas isi deš kese zlatoja. <verse eid="MAT 25:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 25:29" />Adalese so, svakone kas isi, ka del pe lese pana hem ka ovel le but, a okole kas nane ka lel pe lestar hem adava so isi le. <verse eid="MAT 25:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 25:30" />Akale sluga kova nane korisno – frden le avri ani naj dur tomina, kote ka ovel baro rojba hem krciba e dandengoro tari dukh.’ ”<verse eid="MAT 25:30" /></para>
  <para style="s">E pravednikonen ka ovel večno dživdipe, a averen večna muke</para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 25:31" />“Kad me, o Čhavo e manušesoro ka avav ani slava hem mle anđelencar, ka bešav ko mlo slavno tron. <verse eid="MAT 25:31" /><verse number="32" style="v" sid="MAT 25:32" />Tegani sa o nacije ka čeden pe angla mande, a me ka cidav jekhen averendar sar so o pastiri cidela e bakren e buznjendar. <verse eid="MAT 25:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 25:33" />E pravednikonen ka čhivav maje oti desno strana, a averen maje oti levo.<verse eid="MAT 25:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 25:34" />Tegani me, o caro, ka vaćerav okolenđe oti desno strana: ‘Aven, tumen kolen mlo Dad blagoslovinđa, hem nasledinen o carstvo, savoi pripremime tumenđe pana taro ćeriba e svetosoro! <verse eid="MAT 25:34" /><verse number="35" style="v" sid="MAT 25:35" />Adalese so, dinđen man te hav kad injumle bokhalo, dinđen man te pijav kad injumle žedno, leljen man sar gosto kad injumle abanđija, <verse eid="MAT 25:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 25:36" />hem urjavđen man kad injumle nango; injenle adathe te dikhen man kad injumle namborme hem aljen kora mande kad injumle ano phandlipe.’<verse eid="MAT 25:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 25:37" />Tegani o pravednici ka pučen man: ‘Gospode, kad dikhljam tut bokhale hem dinđam tut te ha, kad dikhljam tut žednone hem dinđam tut te pije? <verse eid="MAT 25:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 25:38" />Kad dikhljam tut sar abanđija hem leljam tut sar gosto, kad dikhljam tut nange hem urjavđam tut? <verse eid="MAT 25:38" /><verse number="39" style="v" sid="MAT 25:39" />Hem kad dikhljam tut namborme hem ano phandlipe hem aljam te dikha tut?’<verse eid="MAT 25:39" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="40" style="v" sid="MAT 25:40" />A me, o caro, ka phenav lenđe: ‘Čače vaćerava tumenđe, sa so ćerđen jekhese akale mle najtikore phraljendar, maje ćerđen!’<verse eid="MAT 25:40" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="41" style="v" sid="MAT 25:41" />Tegani ka phenav okolenđe oti levo strana: ‘Džan mandar, tumen kola injen prokleta, ani večno jag, savi pripremime e bengese hem lesere anđelenđe! <verse eid="MAT 25:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 25:42" />Adalese so, injumle bokhalo, a tumen na dinđen man te hav; injumle žedno, a tumen na dinđen man te pijav. <verse eid="MAT 25:42" /><verse number="43" style="v" sid="MAT 25:43" />Injumle abanđija, a tumen na leljen man sar gosto; injumle nango, a tumen na urjavđen man. Injumle namborme hem ano phandlipe, a tumen na aljen te dikhen man.’<verse eid="MAT 25:43" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="44" style="v" sid="MAT 25:44" />Tegani hem on ka pučen: ‘Gospode, kad dikhljam tut bokhale ili žednone, sar abanđija ili nange, namborme ili ano phandlipe, a na pomožinđam će?’<verse eid="MAT 25:44" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 25:45" />A me ka phenav lenđe: ‘Čače vaćerava tumenđe, sa so na ćerđen jekhese akale najtikorendar, na ćerđen ni maje.’<verse eid="MAT 25:45" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="46" style="v" sid="MAT 25:46" />Ađahar on ka džan ki večno kazna, a o pravedna ko večno dživdipe.”<verse eid="MAT 25:46" /></para>
  <chapter eid="MAT 25" />
  <chapter number="26" style="c" sid="MAT 26" />
  <para style="s">E jevrejengere vođe dogovorinena pe te mudaren e Isuse</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:1-2">Mk 14,1–2</ref>; <ref loc="LUK 22:1-2">Lk 22,1–2</ref>; <ref loc="JHN 11:45-53">Jn 11,45–53</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 26:1" />I kad o Isus završinđa sa ple vaćeribnaja, phenđa ple učenikonenđe: <verse eid="MAT 26:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 26:2" />“Džanena soi zako duj dive o prazniko Pasha. Tegani man, e Čhave e manušesere, ka den te ovav čhivdo ko krsto.”<verse eid="MAT 26:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 26:3" />Tegani o šerutne sveštenici hem o starešine e jevrejengere čedinde pe ko boro e prvosveštenikosoro kova vičinđa pe Kajafa <verse eid="MAT 26:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 26:4" />hem dogovorinde pe ko hovavne te dolen e Isuse hem te mudaren le.<verse eid="MAT 26:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 26:5" />I phende: “Naka ćera adava zako vreme e praznikosoro, te na pobunini pe o narodo.”<verse eid="MAT 26:5" /></para>
  <para style="s">O Isus pomazime ani Vitanija</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:3-9">Mk 14,3–9</ref>; <ref loc="JHN 12:1-8">Jn 12,1–8</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 26:6" />A o Isus inele ano gav Vitanija, ano čher e Simonesoro e Gubavcosoro. <verse eid="MAT 26:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 26:7" />I sar inele uzalo astali, ali koro leste jekh đuvli e čareja savo inele ćerdo oto šužo bar, ano savo inele skupo mirisno ulje hem čhorđa le upro lesoro šero.<verse eid="MAT 26:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 26:8" />Kad o učenici dikhle adava, lelje te holjanen vaćerindoj: “Sose esavko bespotrebno čhoriba? <verse eid="MAT 26:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 26:9" />Bute parenđe šaj ine te biknel pe adava, a o pare te den pe e čororenđe.”<verse eid="MAT 26:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 26:10" />A o Isus džanđa sostar vaćerena, i pučlja len: “Sose uznemirinena akala đuvlja? Oj ćerđa maje šukaripe. <verse eid="MAT 26:10" /><verse number="11" style="v" sid="MAT 26:11" />Adalese so o čorore manuša uvek ka oven uzala tumende, a me naka ovav uvek tumencar. <verse eid="MAT 26:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 26:12" />Čhorđa akava mirisno ulje upra mande te pripremini mlo telo zako paruniba. <verse eid="MAT 26:12" /><verse number="13" style="v" sid="MAT 26:13" />Čače vaćerava tumenđe, kaj god ki sa i phuv ka vaćeri pe akava Šukar lafi, ka vaćeri pe hem akalestar so oj ćerđa, sar setiba olatar.”<verse eid="MAT 26:13" /></para>
  <para style="s">O Juda dogovorini pe te izdajini e Isuse</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:10-11">Mk 14,10–11</ref>; <ref loc="LUK 22:3-6">Lk 22,3–6</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 26:14" />Tegani jekh oto dešu duj apostolja – okova kova vičinđa pe Juda Iskariot – dželo koro šerutne sveštenici <verse eid="MAT 26:14" /><verse number="15" style="v" sid="MAT 26:15" />hem pučlja len: “Kobor ka den man pare te izdajinav tumenđe e Isuse?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:15">I on dinde le trijanda srebrna kovanice. <verse eid="MAT 26:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 26:16" />I otegani o Juda lelja te rodel šukar prilika te izdajini e Isuse.<verse eid="MAT 26:16" /></para>
  <para style="s">O Isus bičhali e učenikonen ko Jerusalim te pripreminen i Pasha</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:12-16">Mk 14,12–16</ref>; <ref loc="LUK 22:7-13">Lk 22,7–13</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 26:17" />A ko prvo dive oto Prazniko e bikvascone marengoro o učenici pučle e Isuse: “Kaj mangeja te ćera će te ha e pashakoro hajba?”<verse eid="MAT 26:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 26:18" />A o Isus phenđa lenđe: “Džan ki diz koro adava hem adava manuš hem vaćeren lese: ‘O učitelj vaćeri: Mloi vreme paše. Kora tute ka slavinav i Pasha mle učenikonencar.’ ”<verse eid="MAT 26:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 26:19" />I o učenici ćerde sar so phenđa lenđe o Isus hem adari ćerde zako hajba e pashakoro.<verse eid="MAT 26:19" /></para>
  <para style="s">O Isus džanel so o Juda ka izdajini le</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:17-21">Mk 14,17–21</ref>; <ref loc="LUK 22:21-23">Lk 22,21–23</ref>; <ref loc="JHN 13:21-30">Jn 13,21–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 26:20" />Kad peli i rat, o Isus čhivđa pe uzalo astali ple dešu duje apostolencar. <verse eid="MAT 26:20" /><verse number="21" style="v" sid="MAT 26:21" />I sar hana ine, o Isus phenđa lenđe: “Čače vaćerava tumenđe, jekh tumendar ka izdajini man!”<verse eid="MAT 26:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 26:22" />On but rastužisale, i lelje jekh palo avereste te pučen le: “Te na injum me adava, Gospode?”<verse eid="MAT 26:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 26:23" />A ov phenđa lenđe: “Okova kova mancar macinđa o maro ano čaro, ov ka izdajini man. <verse eid="MAT 26:23" /><verse number="24" style="v" sid="MAT 26:24" />Čače, o Čhavo e manušesoro valjani te merel sar so pisini ano Sveto lil, ali jao okole manušese kova ka izdajini le! Po šukar ka ovel lese te na ovel ine bijando!”<verse eid="MAT 26:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 26:25" />A lesoro izdajniko o Juda pučlja: “Te na injum me adava, Učitelju?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:25">A o Isus phenđa lese: “Ađahari sar so phenđan.”<verse eid="MAT 26:25" /></para>
  <para style="s">O Isus hala i poslednjo večera e učenikonencar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:22-26">Mk 14,22–26</ref>; <ref loc="LUK 22:14-20">Lk 22,14–20</ref>; <ref loc="1CO 11:23-25">1. Kor 11,23–25</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 26:26" />Sar hana ine, o Isus lelja o maro, zahvalinđa e Devlese hem phaglja le, i dinđa le e učenikonenđe, vaćerindoj: “Len hem han! Akavai mlo telo.”<verse eid="MAT 26:26" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 26:27" />Tegani lelja i čaša e moljaja, zahvalinđa e Devlese hem dinđa la olenđe, vaćerindoj: “Pijen olatar sare! <verse eid="MAT 26:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 26:28" />Adalese so akavai mlo rat oto savez, savo čhorela pe butenđe, zako oprostiba e grehengoro. <verse eid="MAT 26:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 26:29" />I vaćerava tumenđe da naka pijav više oti akaja mol sa đi o dive kad ka pijav tumencar i nevi mol ano carstvo mle Dadesoro.”<verse eid="MAT 26:29" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="30" style="v" sid="MAT 26:30" />Tegani đilabde psalmija, i džele ki e Maslinakiri gora.<verse eid="MAT 26:30" /></para>
  <para style="s">O Isus džanel da o Petar hem avera učenici ka ačhaven le</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:27-31">Mk 14,27–31</ref>; <ref loc="LUK 22:31-34">Lk 22,31–34</ref>; <ref loc="JHN 13:36-38">Jn 13,36–38</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 26:31" />Tegani o Isus phenđa lenđe: “Erat sare ka ačhaven man, adalese soi pisime ano Sveto lil:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 26:31">‘Ka mudarav e pastire,</para>
  <para style="q1" vid="MAT 26:31">hem o bakre ka našen taro stado.’<verse eid="MAT 26:31" /></para>
  <para style="m">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 26:32" />Ali kad ka uštav taro mule, ka džav angla tumende ki Galileja.”<verse eid="MAT 26:32" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="33" style="v" sid="MAT 26:33" />A o Petar phenđa lese: “I sare te ačhavde tut, me naka ačhavav tut!”<verse eid="MAT 26:33" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="34" style="v" sid="MAT 26:34" />O Isus phenđa lese: “Čače vaćerava će, ki akaja rat, angleder so o bašno ka đilabi, trin puti ka hovave da na pendžareja man.”<verse eid="MAT 26:34" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="35" style="v" sid="MAT 26:35" />O Petar phenđa lese: “Naka ćerav adava, čak hem te valjanđum te merav tuja.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:35">I ađahar vaćerde sa o učenici.<verse eid="MAT 26:35" /></para>
  <para style="s">O Isus molini pe ani Getsimanija</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:32-42">Mk 14,32–42</ref>; <ref loc="LUK 22:39-46">Lk 22,39–46</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="36" style="v" sid="MAT 26:36" />Tegani o Isus dželo ple učenikonencar ko than vičime Getsimanija, i phenđa lenđe: “Bešen akate đikote me džava adari hem molinav man.”<verse eid="MAT 26:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 26:37" />Peja lelja e Petre hem soduje čhaven e Zevedejeseren. Pelo lese žal hem pharipe, <verse eid="MAT 26:37" /><verse number="38" style="v" sid="MAT 26:38" />i phenđa lenđe: “Edobor injum žalosno da mlo vilo ka pharjol! Ačhoven akate hem džangale pazinen mancar.”<verse eid="MAT 26:38" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="39" style="v" sid="MAT 26:39" />I dželo hari po dur, pelo mujeja đi phuv hem molinđa pe vaćerindoj: “Dade mleja, te šaj, cide akaja čaša e patnjaja mandar. Ali, nek ovel pali ti volja, a na pali mli.”<verse eid="MAT 26:39" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="40" style="v" sid="MAT 26:40" />Tegani irinđa pe koro učenici hem arakhlja len sar sovena, i phenđa e Petrese: “Ah, našti li ine nijekh sati džangale te pazinen mancar! <verse eid="MAT 26:40" /><verse number="41" style="v" sid="MAT 26:41" />Džangale pazinen hem molinen tumen te na peren ko iskušenje. O duho mangela te ćerel okova soi šukar, ali o teloi bizoralo.”<verse eid="MAT 26:41" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="42" style="v" sid="MAT 26:42" />I palo dujto puti dželo hem molinđa pe vaćerindoj: “Dade mleja, te našti te cide mandar akaja čaša e patnjaja, te na pijav olatar, nek ovel pali ti volja.”<verse eid="MAT 26:42" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="43" style="v" sid="MAT 26:43" />I palem, kad irinđa pe, arakhlja len sar sovena adalese so phandljona ine lengere jaćha. <verse eid="MAT 26:43" /><verse number="44" style="v" sid="MAT 26:44" />Ov ačhavđa len hem palem dželo po dur, i trito puti molinđa pe, vaćerindoj ista lafija.<verse eid="MAT 26:44" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 26:45" />Tegani irinđa pe koro učenici hem phenđa lenđe: “Pana li sovena hem odmorinena? Ače, alo o sati kad me, o Čhavo e manušesoro, ka ovav dindo ko vasta e grešnikonengere. <verse eid="MAT 26:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 26:46" />Ušten! Hajde! Ače mlo izdajniko avela.”<verse eid="MAT 26:46" /></para>
  <para style="s">O Isus izdajime hem dolime</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:43-50">Mk 14,43–50</ref>; <ref loc="LUK 22:47-53">Lk 22,47–53</ref>; <ref loc="JHN 18:3-12">Jn 18,3–12</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="47" style="v" sid="MAT 26:47" />I sar pana o Isus vaćeri ine adava, alo o Juda, jekh e dešu duje apostolendar, hem oleja but džene, e mačencar hem e kaštencar, kolen bičhalde o šerutne sveštenici hem o starešine e jevrejengere.<verse eid="MAT 26:47" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="48" style="v" sid="MAT 26:48" />A o Juda, lesoro izdajniko dinđa len znako vaćerindoj: “Kas ka čumudinav – ovi adava. Ole dolen.”<verse eid="MAT 26:48" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="49" style="v" sid="MAT 26:49" />I odmah alo đi o Isus hem phenđa: “Zdravo, učitelju”, hem čumudinđa le ki čham.<verse eid="MAT 26:49" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="50" style="v" sid="MAT 26:50" />A o Isus phenđa lese: “Amala, ćer okova savese aljan.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:50">Tegani o manuša ale, dolinde e Isuse hem phandle le. <verse eid="MAT 26:50" /><verse number="51" style="v" sid="MAT 26:51" />I dikh, jekh okolendar kola inele e Isuseja dolinđa pe ko mači, ikalđa le hem khuvđa oleja e prvosveštenikosere sluga hem čhinđa lesoro kan.<verse eid="MAT 26:51" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="52" style="v" sid="MAT 26:52" />Tegani o Isus phenđa lese: “Irin o mači olese ko than, adalese so sare kola dolena pe ko mači, oto mači ka meren. <verse eid="MAT 26:52" /><verse number="53" style="v" sid="MAT 26:53" />Tu li mislineja da me našti te rodav mle Dadestar te bičhali maje akana više oto dešu duj armije anđelen? <verse eid="MAT 26:53" /><verse number="54" style="v" sid="MAT 26:54" />Ali te ćerđum adava, sar ka pherđon o Sveta lila save vaćerena da valjani te ovel ađahar?”<verse eid="MAT 26:54" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="55" style="v" sid="MAT 26:55" />Tegani phenđa e manušenđe: “Mačencar hem kaštencar aljen pala mande te dolen man, sar palo pobunjeniko. Divencar ano Hram bešljum hem sikavđum e narodo, i na dolinđen man. <verse eid="MAT 26:55" /><verse number="56" style="v" sid="MAT 26:56" />Ali, sa akava ulo sar te pherđol okova so mandar pisinde o proroci.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:56">Tegani sa o učenici ačhavde le hem našle.<verse eid="MAT 26:56" /></para>
  <para style="s">E verakere hem e narodosere vođe rodena krivica upro Isus</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:53-65">Mk 14,53–65</ref>; <ref loc="LUK 22:54-55">Lk 22,54–55</ref>, <ref loc="LUK 22:63-71">63–71</ref>; <ref loc="JHN 18:13-14">Jn 18,13–14</ref>, <ref loc="JHN 18:19-24">19–24</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="57" style="v" sid="MAT 26:57" />Okola kola dolinde e Isuse, legarde le koro prvosvešteniko o Kajafa, kora kaste čedinde pe o učitelja e Zakonestar hem o starešine. <verse eid="MAT 26:57" /><verse number="58" style="v" sid="MAT 26:58" />O Petar odural džala ine palo Isus sa đi ko boro e prvosveštenikosoro, i đerdinđa andre hem bešlo e slugencar te dikhel so ka ovel.<verse eid="MAT 26:58" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="59" style="v" sid="MAT 26:59" />A o šerutne sveštenici hem sa o sabor rodena ine nesavo hovavno svedočiba protiv o Isus sar te šaj ćeren te ovel mudardo, <verse eid="MAT 26:59" /><verse number="60" style="v" sid="MAT 26:60" />ali našti ine te arakhen le, iako ale but hovavne svedoci.</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:60">A ko kraj ale duj džene <verse eid="MAT 26:60" /><verse number="61" style="v" sid="MAT 26:61" />hem phende: “Akava manuš phenđa: ‘Šaj te peravav o Hram e Devlesoro hem zako trin dive palem te vazdav le.’ ”<verse eid="MAT 26:61" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="62" style="v" sid="MAT 26:62" />I o prvosvešteniko uštino hem pučlja e Isuse: “Tut li nane so te phene ko akava so vaćerde protiv tute?”<verse eid="MAT 26:62" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="63" style="v" sid="MAT 26:63" />A o Isus trainđa.</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:63">I o prvosvešteniko phenđa lese: “Hava tut sovli upro dživdo Devel, phen amenđe tu li injan o Hrist, o Čhavo e Devlesoro?”<verse eid="MAT 26:63" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="64" style="v" sid="MAT 26:64" />O Isus phenđa: “Ađahari sar so phenđan. Ali vaćerava tumenđe: Od akana ka dikhen man, e Čhave e manušesere, sar bešava ko počasno than, oti desno strana e Najzorale Devlesiri hem sar avava upro oblaci e nebosere.”<verse eid="MAT 26:64" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="65" style="v" sid="MAT 26:65" />Tegani o prvosvešteniko pharavđa ple šeja hem phenđa: “Hulinđa upro Devel! Na valjani amenđe više svedoci! Ače, akana šunđen i hula! <verse eid="MAT 26:65" /><verse number="66" style="v" sid="MAT 26:66" />So mislinena?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:66">A on phende: “Zaslužini te merel!”<verse eid="MAT 26:66" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="67" style="v" sid="MAT 26:67" />Tegani čhungarde le ko muj hem khuvde le dumukhencar. A nesave khuvena le ine šamarke, <verse eid="MAT 26:67" /><verse number="68" style="v" sid="MAT 26:68" />vaćerindoj: “Hriste, prorokujin amenđe ko khuvđa tut!”<verse eid="MAT 26:68" /></para>
  <para style="s">O Petar odreknini pe e Isusestar</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 14:66-72">Mk 14,66–72</ref>; <ref loc="LUK 22:56-62">Lk 22,56–62</ref>; <ref loc="JHN 18:15-18">Jn 18,15–18</ref>, <ref loc="JHN 18:25-27">25–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="69" style="v" sid="MAT 26:69" />I sar o Petar bešela avri ano boro, ali nakoro leste jekh sluškinja hem phenđa: “Hem tu injanle e Isuseja tari Galileja!”<verse eid="MAT 26:69" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="70" style="v" sid="MAT 26:70" />A o Petar anglo sarijende hovavđa vaćerindoj: “Na džanav sostar vaćereja!”<verse eid="MAT 26:70" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="71" style="v" sid="MAT 26:71" />Kad iklilo angli kapija, dikhlja le jekh aver sluškinja, i phenđa okolenđe kola inele adari: “Akava inele e Isuseja e Nazarećanineja!”<verse eid="MAT 26:71" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="72" style="v" sid="MAT 26:72" />O Petar palem hovavđa hem pana halja sovli: “Na pendžarava adale manuše!”<verse eid="MAT 26:72" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="73" style="v" sid="MAT 26:73" />Na nakhlo but palo adava, okola kola terđona ine adari ale nakoro Petar hem phende: “Tu čače injan jekh olendar! Izdajini tut to vaćeriba!”<verse eid="MAT 26:73" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="74" style="v" sid="MAT 26:74" />Tegani o Petar lelja te vičini prokletstvija upra peste hem te hal pe sovli: “Na pendžarava adale manuše!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 26:74">I odmah o bašno đilabđa. <verse eid="MAT 26:74" /><verse number="75" style="v" sid="MAT 26:75" />Tegani o Petar setinđa pe e Isusesere lafendar: “Angleder so o bašno ka đilabi, trin puti ka hovave da na pendžareja man.” I iklilo taro boro hem zorale runđa.<verse eid="MAT 26:75" /></para>
  <chapter eid="MAT 26" />
  <chapter number="27" style="c" sid="MAT 27" />
  <para style="s">E Judasoro meriba</para>
  <para style="r">(<ref loc="ACT 1:18-19">Delja 1,18–19</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 27:1" />Rano sabale, sa o šerutne sveštenici hem o starešine e jevrejengere dogovorinde pe te mudaren e Isuse. <verse eid="MAT 27:1" /><verse number="2" style="v" sid="MAT 27:2" />Phandle le, i legarde le hem dinde le ko Pilat, ko upravniko e rimesoro.<verse eid="MAT 27:2" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="3" style="v" sid="MAT 27:3" />Kad o Juda, olesoro izdajniko, dikhlja soi o Isus osudime ko meriba, pelo lese žal hem irinđa o trijanda srebrna kovanice e šerutne sveštenikonenđe hem e starešinenđe, <verse eid="MAT 27:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 27:4" />vaćerindoj: “Grešinđum! Izdajinđum e manuše kova nane krivo.”</para>
  <para style="p" vid="MAT 27:4">On phende lese: “Nane adava amari briga. Adavai to stvaro.”<verse eid="MAT 27:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 27:5" />I o Juda frdinđa o srebrna kovanice ano Hram, i dželo hem obesinđa pe.<verse eid="MAT 27:5" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="6" style="v" sid="MAT 27:6" />O šerutne sveštenici lelje o srebrna kovanice, vaćerindoj: “Nane muklo te čhiva len ani blagajna e hramesiri, adalese so inele plata zako rat.”<verse eid="MAT 27:6" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="7" style="v" sid="MAT 27:7" />Adalese dogovorinde pe olencar te činen e Čarutnesiri njiva, te ovel than kote ka parunen pe o abanđije. <verse eid="MAT 27:7" /><verse number="8" style="v" sid="MAT 27:8" />Adalese adaja njiva hem avdive vičini pe “Ratvali njiva.” <verse eid="MAT 27:8" /><verse number="9" style="v" sid="MAT 27:9" />Ađahar pherdilo okova so phenđa o proroko o Jeremija:</para>
  <para style="q1" vid="MAT 27:9">“Lelje o trijanda srebrna kovanice,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 27:9">edobor proceninde le o Izraelci,<verse eid="MAT 27:9" /></para>
  <para style="q1">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 27:10" />hem činde e Čarutnesiri njiva,</para>
  <para style="q2" vid="MAT 27:10">sar so o Gospod naredinđa maje.”<verse eid="MAT 27:10" /></para>
  <para style="s">E jevrejengere vođe tužinena e Isuse ko Pilat</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:2-5">Mk 15,2–5</ref>; <ref loc="LUK 23:3-5">Lk 23,3–5</ref>; <ref loc="JHN 18:33-38">Jn 18,33–38</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 27:11" />A o Isus terdino anglo e rimesoro upravniko, kova pučlja le: “Tu li injan o caro e Jevrejengoro?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 27:11">A o Isus phenđa: “Tu adava pheneja.”<verse eid="MAT 27:11" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="12" style="v" sid="MAT 27:12" />O šerutne sveštenici hem o starešine tužinena ine e Isuse, a ov ništa na vaćeri ine.<verse eid="MAT 27:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 27:13" />Tegani o Pilat pučlja le: “Tu li na šuneja so vaćerena sa adava protiv tute?”<verse eid="MAT 27:13" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="14" style="v" sid="MAT 27:14" />Ali o Isus nijekh lafi na vaćerđa lese, i o upravniko but začudinđa pe.<verse eid="MAT 27:14" /></para>
  <para style="s">O Pilat ćerela e narodosiri volja ađahar so osudini e Isuse ko meriba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:6-15">Mk 15,6–15</ref>; <ref loc="LUK 23:13-25">Lk 23,13–25</ref>; <ref loc="JHN 18:39-19:16">Jn 18,39–19,16</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 27:15" />A e upravniko e Pilate inele adeti ko prazniko Pasha te mukel e narodose jekhe manuše taro phandlipe kole on mangle. <verse eid="MAT 27:15" /><verse number="16" style="v" sid="MAT 27:16" />Ko adava vreme jekh e prešunde phandlendar inele o Varava.<verse eid="MAT 27:16" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="17" style="v" sid="MAT 27:17" />Kad o narodo čedinđa pe, o Pilat pučlja len: “Kas mangena te mukav tumenđe: e Varava ili e Isuse vičime Hrist?”<verse eid="MAT 27:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 27:18" />Adalese so džanđa so e Isuse predinde tari zavist.<verse eid="MAT 27:18" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="19" style="v" sid="MAT 27:19" />Sar o Pilat bešela ine ki stolica e sudosiri, reslo lese lafi lesere romnjatar: “Muk tut adale manušestar kovai nevino, adalese so erat ano suno but mučinđum man zbog leste.”<verse eid="MAT 27:19" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="20" style="v" sid="MAT 27:20" />Ali o šerutne sveštenici hem o starešine pherde e narodo te roden o Varava te ovel muklo, a o Isus te ovel mudardo.<verse eid="MAT 27:20" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="21" style="v" sid="MAT 27:21" />O upravniko pučlja len: “Kas akale dujendar mangena te mukav tumenđe?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 27:21">On phende: “E Varava!”<verse eid="MAT 27:21" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="22" style="v" sid="MAT 27:22" />O Pilat pučlja len: “A so te ćerav e Isuseja vičime Hrist?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 27:22">On sare vičinde: “Čhiv le ko krsto!”<verse eid="MAT 27:22" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="23" style="v" sid="MAT 27:23" />A ov phenđa: “A savo bišukaripe ćerđa?”</para>
  <para style="p" vid="MAT 27:23">Ali on pana po zorale vičinde: “Čhiv le ko krsto!”<verse eid="MAT 27:23" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="24" style="v" sid="MAT 27:24" />Kad o Pilat dikhlja da ništa na pomožini, nego da sa po bari pobuna ovela, lelja o pani hem anglo narodo thovđa ple vasta, vaćerindoj: “Me na injum krivo zako rat akale manušesoro – adavai tumaro stvaro!”<verse eid="MAT 27:24" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="25" style="v" sid="MAT 27:25" />A sa o narodo phenđa: “Nek lesoro rat perel upro amende hem upro amare čhavende!”<verse eid="MAT 27:25" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="26" style="v" sid="MAT 27:26" />O Pilat tegani muklja lenđe e Varava, a e Isuse dinđa ko vojnici te šibinen le hem palo adava te čhiven le ko krsto.<verse eid="MAT 27:26" /></para>
  <para style="s">O vojnici marena muj e Isuseja</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:16-20">Mk 15,16–20</ref>; <ref loc="JHN 19:2-3">Jn 19,2–3</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="27" style="v" sid="MAT 27:27" />Tegani e upravnikosere vojnici legarde ki lesiri palata e Isuse, i uzalo leste čedinde sa i četa e vojnikonendar. <verse eid="MAT 27:27" /><verse number="28" style="v" sid="MAT 27:28" />Huljavde le hem čhivde upro leste lolo ogrtači. <verse eid="MAT 27:28" /><verse number="29" style="v" sid="MAT 27:29" />I ćerde kruna oto kare hem čhivde lese ko šero, a ko desno vas trska. Tegani pele ko kočija anglo leste, i lelje te maren muj oleja, vaćerindoj: “Te ove sasto, e jevrejengere carona!” <verse eid="MAT 27:29" /><verse number="30" style="v" sid="MAT 27:30" />I čhungarena le ine, hem lelje i trska hem khuvena le ine olaja ko šero.<verse eid="MAT 27:30" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="31" style="v" sid="MAT 27:31" />I palo adava so marde muj oleja, huljavde lestar o ogrtači, hem urjavde le lesere šeja, i legarde le te čhiven le ko krsto.<verse eid="MAT 27:31" /></para>
  <para style="s">E Isuse čhivena ko krsto</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:21-32">Mk 15,21–32</ref>; <ref loc="LUK 23:26-43">Lk 23,26–43</ref>; <ref loc="JHN 19:17-27">Jn 19,17–27</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="32" style="v" sid="MAT 27:32" />Iklindoj, resle jekhe manuše tari Kirinija palo anav Simon hem terinde le te akhari e Isusesoro krsto. <verse eid="MAT 27:32" /><verse number="33" style="v" sid="MAT 27:33" />Kad resle đi ko than vičime Golgota – so značini “Kokalo e šeresoro”, <verse eid="MAT 27:33" /><verse number="34" style="v" sid="MAT 27:34" />dinde e Isuse te pijel mol mešimi nesaveja so inele but ćerko, ali kad čhivđa ano muj, na manglja te pijel la.<verse eid="MAT 27:34" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="35" style="v" sid="MAT 27:35" />I kad čhivde le ko krsto, frdinde barbuti hem ađahar delinde maškara pumende lesere šeja. <verse eid="MAT 27:35" /><verse number="36" style="v" sid="MAT 27:36" />I bešena ine adari te arakhen le.<verse eid="MAT 27:36" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="37" style="v" sid="MAT 27:37" />Upreder lesoro šero čhivde znako kote inele pisime lesiri krivica: <char style="sc">Akavai o Isus, o caro e jevrejengoro.</char><verse eid="MAT 27:37" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="38" style="v" sid="MAT 27:38" />Tegani oleja čhivde ko avera krstija hem duje pobunjenikonen, jekhe oti lesiri desno, a e dujtone oti lesiri levo strana.<verse eid="MAT 27:38" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="39" style="v" sid="MAT 27:39" />A okola kola nakhena ine adale dromeja vređinena le ine. Mrdinena ine šerencar, <verse eid="MAT 27:39" /><verse number="40" style="v" sid="MAT 27:40" />vaćerindoj: “Tu kova peraveja o Hram hem vazdeja le zako trin dive, spasin tut! Hulji taro krsto te injan o Čhavo e Devlesoro!”<verse eid="MAT 27:40" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="41" style="v" sid="MAT 27:41" />Ađahar da marde muj oleja o šerutne sveštenici, o učitelja e Zakonestar hem o starešine, vaćerindoj: <verse eid="MAT 27:41" /><verse number="42" style="v" sid="MAT 27:42" />“Averen spasinđa, a pes našti te spasini? Ovi o caro e Izraelesoro! Nek huljel akana taro krsto, i ka verujina ano leste. <verse eid="MAT 27:42" /><verse number="43" style="v" sid="MAT 27:43" />Nadini pe upro Devel! Nek o Devel akana spasini le te čače mangela le. Adalese so vaćerđa: ‘Me injum o Čhavo e Devlesoro.’ ”<verse eid="MAT 27:43" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="44" style="v" sid="MAT 27:44" />Ađahar da vređinena le ine hem o pobunjenici kola inele čhivde ko krsto oleja.<verse eid="MAT 27:44" /></para>
  <para style="s">E Isusesoro meriba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:33-41">Mk 15,33–41</ref>; <ref loc="LUK 23:44-49">Lk 23,44–49</ref>; <ref loc="JHN 19:28-30">Jn 19,28–30</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="45" style="v" sid="MAT 27:45" />A ko ekvaš o dive, i tomina učharđa sa i phuv hem ađahar inele trin saća. <verse eid="MAT 27:45" /><verse number="46" style="v" sid="MAT 27:46" />Kad inele đi ko trin o sati, o Isus vičinđa oto sa o glaso: “Eli, Eli, lema sabahtani?” (so značini: “Devla mleja, Devla mleja, sose ačhavđan man?”)<verse eid="MAT 27:46" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="47" style="v" sid="MAT 27:47" />A kad adava šunde okola kola terđona ine adari, phende: “Vičini e proroko e Ilija.”<verse eid="MAT 27:47" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="48" style="v" sid="MAT 27:48" />I otojekhvar jekh olendar prastandilo, lelja o sunđeri, čhivđa le ani ušli mol, i čhivđa le upri trska hem kaninđa e Isuse te pijel.<verse eid="MAT 27:48" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="49" style="v" sid="MAT 27:49" />A avera phende: “Adžićer, te dikha ka avel li o Ilija te spasini le.”<verse eid="MAT 27:49" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="50" style="v" sid="MAT 27:50" />A o Isus palem vičinđa oto sa o glaso, i muklja pli duša.<verse eid="MAT 27:50" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="51" style="v" sid="MAT 27:51" />I otojekhvar e hramesiri zavesa pharavdili ko ekvaš, odupral natele. I phuv tresinđa pe hem o stene phađile. <verse eid="MAT 27:51" /><verse number="52" style="v" sid="MAT 27:52" />O grobija phravdile hem uštine taro mule but manuša e Devlesere. <verse eid="MAT 27:52" /><verse number="53" style="v" sid="MAT 27:53" />Palo e Isusesoro uštiba taro mule on iklile taro grobija hem džele ki sveto diz hem mothovde pe butenđe.<verse eid="MAT 27:53" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="54" style="v" sid="MAT 27:54" />A kad e rimesoro kapetani hem okola kola oleja arakhena ine e Isuse dikhle o zemljotres hem sa so ulo, but darandile hem phende: “Čače akava manuš inele e Devlesoro Čhavo!”<verse eid="MAT 27:54" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="55" style="v" sid="MAT 27:55" />A adari inele hem but đuvlja kola sa adava dikhena ine odural. On pana tari Galileja džana ine palo Isus hem kandena le. <verse eid="MAT 27:55" /><verse number="56" style="v" sid="MAT 27:56" />Maškar olende inele i Marija Magdalena, i Marija e Jakovesiri hem e Josifesiri daj, hem i daj e Zevedejesere čhavengiri.<verse eid="MAT 27:56" /></para>
  <para style="s">E Isusesoro paruniba</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 15:42-47">Mk 15,42–47</ref>; <ref loc="LUK 23:50-56">Lk 23,50–56</ref>; <ref loc="JHN 19:38-42">Jn 19,38–42</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="57" style="v" sid="MAT 27:57" />Kad peli i rat, alo jekh barvalo manuš tari diz Arimateja palo anav Josif, kova hem korkoro inele učeniko e Isusesoro.<verse eid="MAT 27:57" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="58" style="v" sid="MAT 27:58" />Ov dželo koro Pilat hem rodinđa te den le o telo e Isusesoro, i o Pilat naredinđa te den le. <verse eid="MAT 27:58" /><verse number="59" style="v" sid="MAT 27:59" />O Josif lelja o telo, paćarđa le neve čaršaveja <verse eid="MAT 27:59" /><verse number="60" style="v" sid="MAT 27:60" />hem čhivđa le ano plo nevo grobo savo inele ćerdo ani stena. Hem o udar e grobosoro phandlja e bare bareja, i dželo. <verse eid="MAT 27:60" /><verse number="61" style="v" sid="MAT 27:61" />A adari inele i Marija Magdalena hem i aver Marija kola bešena ine dikhindoj nakoro grobo.<verse eid="MAT 27:61" /></para>
  <para style="s">O šerutne sveštenici hem o fariseja osigurinena o grobo</para>
  <para style="p">
    <verse number="62" style="v" sid="MAT 27:62" />Tejsato dive, ko savato, o šerutne sveštenici hem o fariseja čedinde pe koro Pilat <verse eid="MAT 27:62" /><verse number="63" style="v" sid="MAT 27:63" />hem phende lese: “Gospodarona, setinđam amen so okova hovavno kad inele dživdo phenđa: ‘Palo trin dive ka uštav taro mule’. <verse eid="MAT 27:63" /><verse number="64" style="v" sid="MAT 27:64" />Adalese naredin o grobo te ovel osigurime sa đi ko trito dive, te na aven lesere učenici hem te čoren o telo, i te phenen e narodose: ‘Uštino taro mule!’ Te ulo ađahar, adava hovajba ka ovel po baro e prvonestar.”<verse eid="MAT 27:64" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="65" style="v" sid="MAT 27:65" />O Pilat phenđa lenđe: “Isi tumen stražarija. Džan hem osigurinen o grobo sar džanen.”<verse eid="MAT 27:65" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="66" style="v" sid="MAT 27:66" />Tegani džele hem osigurinde o grobo ađahar so zapečatinde o bar hem čhivde stražaren.<verse eid="MAT 27:66" /></para>
  <chapter eid="MAT 27" />
  <chapter number="28" style="c" sid="MAT 28" />
  <para style="s">E Isusesoro uštiba taro mule</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 16:1-8">Mk 16,1–8</ref>; <ref loc="LUK 24:1-12">Lk 24,1–12</ref>; <ref loc="JHN 20:1-10">Jn 20,1–10</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="1" style="v" sid="MAT 28:1" />Palo savato, rano sabale ko prvo dive oto kurko, i Marija Magdalena hem i aver Marija ale te dikhen o grobo.<verse eid="MAT 28:1" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="2" style="v" sid="MAT 28:2" />Otojekhvar ulo baro zemljotres, adalese so o anđeo e Gospodesoro huljilo taro nebo, alo nakoro grobo, cidinđa o bar hem beštino upro leste. <verse eid="MAT 28:2" /><verse number="3" style="v" sid="MAT 28:3" />A ov sijajinđa sar i munja hem lesere šeja inele parne sar o hiv. <verse eid="MAT 28:3" /><verse number="4" style="v" sid="MAT 28:4" />A o stražarija oti dar lelje te tresinen hem ule sar mule.<verse eid="MAT 28:4" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="5" style="v" sid="MAT 28:5" />Tegani o anđeo phenđa e đuvljenđe: “Tumen ma daran! Džanav so rodena e Isuse kova inele čhivdo ko krsto. <verse eid="MAT 28:5" /><verse number="6" style="v" sid="MAT 28:6" />Ov nane akate; uštino taro mule, ađahar sar so phenđa tumenđe. Aven hem dikhen o than kaj pašlilo, <verse eid="MAT 28:6" /><verse number="7" style="v" sid="MAT 28:7" />i sigate džan hem vaćeren lesere učenikonenđe: ‘Uštino taro mule hem ače džala angla tumende ki Galileja. Adari ka dikhen le.’ Eče, vaćerđum tumenđe.”<verse eid="MAT 28:7" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="8" style="v" sid="MAT 28:8" />I on ki sig džele taro grobo hem ani dar, ali hem ani bari radost prastandile te vaćeren adava lesere učenikonenđe.<verse eid="MAT 28:8" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="9" style="v" sid="MAT 28:9" />Otojekhvar reslja len o Isus hem phenđa lenđe: “Zdravo!”</para>
  <para style="p" vid="MAT 28:9">A on ale nakoro leste, dolinde lesere pre hem pele ko kočija anglo leste.<verse eid="MAT 28:9" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="10" style="v" sid="MAT 28:10" />Tegani o Isus phenđa lenđe: “Ma daran. Džan hem vaćeren mle phraljenđe te džan ki Galileja. Adari ka dikhen man.”<verse eid="MAT 28:10" /></para>
  <para style="s">O sveštenici dena pare e stražarenđe te hovaven</para>
  <para style="p">
    <verse number="11" style="v" sid="MAT 28:11" />I sar o đuvlja džana ine, nesave e stražarendar džele ki diz hem vaćerde e šerutne sveštenikonenđe sa so ulo. <verse eid="MAT 28:11" /><verse number="12" style="v" sid="MAT 28:12" />On čedinde pe e starešinencar hem dogovorinde pe te den but pare e vojnikonenđe.<verse eid="MAT 28:12" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="13" style="v" sid="MAT 28:13" />Phende lenđe: “Vaćeren: ‘Sar amen sovaja ine, lesere učenici ale prekali rat hem čorde le.’ <verse eid="MAT 28:13" /><verse number="14" style="v" sid="MAT 28:14" />A te šunđa zako adava o upravniko, amen ka vaćera oleja hem ka pobrinina amen te na oven tumen problemija.”<verse eid="MAT 28:14" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="15" style="v" sid="MAT 28:15" />I on lelje o pare hem ćerde sar so inele sikavde. I adaja priča vaćerđa pe maškaro Jevreja sa đi akava dive.<verse eid="MAT 28:15" /></para>
  <para style="s">O Isus bičhali e apostolen te vaćeren o Šukar lafi</para>
  <para style="r">(<ref loc="MRK 16:14-18">Mk 16,14–18</ref>; <ref loc="LUK 24:36-49">Lk 24,36–49</ref>; <ref loc="JHN 20:19-23">Jn 20,19–23</ref>; <ref loc="ACT 1:6-8">Delja 1,6–8</ref>)</para>
  <para style="p">
    <verse number="16" style="v" sid="MAT 28:16" />O dešujekh učenici džele ki Galileja, ki gora ki savi o Isus bičhalđa len te džan. <verse eid="MAT 28:16" /><verse number="17" style="v" sid="MAT 28:17" />I kad dikhle le, pele ko kočija anglo leste. Ali nesave sumnjinde.<verse eid="MAT 28:17" /></para>
  <para style="p">
    <verse number="18" style="v" sid="MAT 28:18" />Tegani o Isus alo nakoro lende hem phenđa lenđe: “Dindi maje sa i vlast ko nebo hem ki phuv. <verse eid="MAT 28:18" /><verse number="19" style="v" sid="MAT 28:19" />Adalese džan hem ćeren e manušen oto sa o nacije te oven mle učenici, ađahar so ka krstinen len ano anav e Dadesoro hem e Čhavesoro hem e Svetone Duhosoro <verse eid="MAT 28:19" /><verse number="20" style="v" sid="MAT 28:20" />hem ađahar so ka sikaven len te ićeren sa so naredinđum tumenđe. I ače, me injum tumencar ano sa o dive, đi ko kraj e svetosoro.”<verse eid="MAT 28:20" /></para>
  <chapter eid="MAT 28" />
</usx>